Compensatieregeling zegen voor aardappelsector

De aardappelsector wordt keihard getroffen door de coronacrisis. Brussel is akkoord met de compensatieregeling voor onverkoopbare fritesaardappelen. De regeling ondersteunt verwerkers om hun contracten voor oogst 2019 na te komen.

De Regeling Tegemoetkoming Land- en Tuinbouwondernemers Covid-19 is een zegen voor de fritesaardappelsector. Niet alleen om de € 50 miljoen die de overheid uitkeert aan telers die met onverkoopbare fritesaardappelen in de schuur blijven zitten. Het zorgt er ook voor dat de relatie tussen contracttelers en verwerkers niet langdurig verstoord raakt.

Vrieshuizen tot nok gevuld met frites

De aardappelsector wordt keihard getroffen door de coronacrisis. Van alle Nederlandse aardappelproducten gaat zo’n 80% naar de out-of-homemarkt. Maar de horeca ligt nog stil en grootschalige evenementen blijven voorlopig verboden. Dat zijn juist de afzetmarkten waar de Nederlandse verwerkers hun meeste geld verdienen. Met als gevolg dat fabrieken stil liggen of op halve kracht draaien. De vrieshuizen zitten tot de nok toe vol met frites. De voorraad blijft nog lang boven de afzetmarkt zweven waardoor de prijzen onder druk blijven staan. Het is onwaarschijnlijk dat de verwerkers dan nog 12 tot 15 cent per kilo zouden betalen voor contractaardappelen die vrijwel waardeloos zijn geworden, terwijl ze tientallen miljoenen euro’s verlies per maand lijden.

Akkerbouwer Ben Lacroix in Reijmerstok in Zuid-Limburg voert zijn aardappelen af. De 1.000 ton waren bedoeld voor een pool van handelshuis Weuthen, ze gaan nu weg voor veevoer. Lacroix gaat meedoen aan de compensatieregeling. Uitgaande van 1,5 cent per kilo voor de voeraardappelen en 5 à 6 cent compensatie, schat Lacroix hooguit op de helft van zijn kostprijs uit te komen. Hij verbaast zich over de signalen die hij krijgt over Nederlandse verwerkers die uit het buitenland aardappelen halen, en in Nederland contracten ontbinden. “Dat zullen uit het buitenland wel contractaardappelen zijn. Ik ben er niet echt tegen, maar vreemd is het wel.” - Foto: Twan Wiermans
Akkerbouwer Ben Lacroix in Reijmerstok in Zuid-Limburg voert zijn aardappelen af. De 1.000 ton waren bedoeld voor een pool van handelshuis Weuthen, ze gaan nu weg voor veevoer. Lacroix gaat meedoen aan de compensatieregeling. Uitgaande van 1,5 cent per kilo voor de voeraardappelen en 5 à 6 cent compensatie, schat Lacroix hooguit op de helft van zijn kostprijs uit te komen. Hij verbaast zich over de signalen die hij krijgt over Nederlandse verwerkers die uit het buitenland aardappelen halen, en in Nederland contracten ontbinden. “Dat zullen uit het buitenland wel contractaardappelen zijn. Ik ben er niet echt tegen, maar vreemd is het wel.” - Foto: Twan Wiermans

Uitwijkmogelijkheid bij onvoorziene coronacrisis

Telers zullen zeggen: contract is contract. Maar de wetgever biedt wel een uitwijkmogelijkheid bij onvoorziene omstandigheden, zoals de coronacrisis. Dan moeten koper en verkoper gaan bemiddelen over hun contract. Als ze daar niet uitkomen is een gang naar de rechter mogelijk. Maar zou een aardappelteler naar de rechter willen stappen om een zaak te beginnen tegen een verwerker waar wellicht ook in de toekomst zaken mee gedaan moet worden? Bovendien kan een uitspraak jaren op zich laten wachten, zeker nu de rechtspraak al een enorme achterstand heeft opgelopen door de coronacrisis. Het zou de verstandhouding tussen aardappeltelers en verwerkers op scherp zetten.

Compensatieregeling fritesaardappelen

Daarom zijn LTO en de Nederlandse Akkerbouw Vakbond (NAV) zo blij met de compensatieregeling. De regeling zorgt er in ieder geval voor dat de contracten met de telers zo veel mogelijk worden nagekomen. De werkwijze is dat fritesfabrikanten en de telers contracten voor oogst 2019 ontbinden. De onverkoopbare aardappelen worden aangeboden voor de compensatieregeling en afgezet buiten de verwerking, versmarkt of tafelaardappelmarkt. Er wordt geprobeerd zoveel mogelijk aardappelen te exporteren naar verre bestemmingen, zoals Oekraïne of Afrika. Dan vallen de aardappelen wel onder de compensatieregeling.

Compensatie € 50 miljoen verdelen over alle aardappelen

De telers ontvangen de compensatie (maximaal 6 cent per kilo) en eventuele opbrengst uit verkoop aan een fabrikant van veevoer, vlokken of zetmeel (0 tot 2 cent). De verwerker vult dat dan aan tot de afgesproken contractprijs. Bij deelname aan een pool of bij verkoop tegen dagprijs wordt de compensatie verrekend met de uitbetaling.

Nu is het echter zo dat de compensatieregeling € 50 miljoen bevat, dat verdeeld moet worden over alle consumptieaardappelen die voor compensatie in aanmerking komen. Telers met vrije aardappelen in de schuur vrezen dat hun compensatie wordt verdund als ook grote hoeveelheden contractaardappelen worden aangemeld voor de regeling. LTO en de NAV denken dat dat mee valt. Zij schatten de hoeveelheid onverkoopbare fritesaardappelen op 1 miljoen ton. Dan krijgt een ieder 5 cent per kilo. Als de afzet van verse frites naar de horeca binnenkort weer op gang komt, kan de compensatie daar nog bovenuit komen. Maar het ministerie van Landbouw heeft wel bepaald dat de compensatie niet meer dan 6 cent per kilo kan bedragen.

Teler moet zelf afzet aardappelen regelen

De meest voor de hand liggende bestemmingen zijn veevoer, huisdiervoer, vlokken, zetmeel, export of vergisting. De teler moet kunnen bewijzen dat de aardappelen niet zijn verkocht voor de verwerking of als tafelaardappel in kleinverpakking, zegt directeur André Hoogendijk van de Brancheorganisatie Akkerbouw. “Daarom is het erg belangrijk dat de teler vrachtbrieven, weegbonnen en facturen kan overleggen waar duidelijk de bestemming op staat vermeld. Als een afnemer in één fabriek vlokken en frites produceert, dan moet op de factuur duidelijk vermeld staan dat de aardappelen zijn verwerkt tot vlokken. Bij afzet als veevoer raden wij aan dat te doen aan een GMP+-erkende afnemer. Dan voorkomt de teler schadeclaims als de kwaliteit van de voeraardappelen te wensen over zou laten. De teler moet zelf de afzet van zijn aardappelen regelen. De overheid of BO Akkerbouw faciliteert dat niet.”

Sommige telers vallen buiten steunmaatregel

Ook export van overtollige consumptieaardappelen is mogelijk, maar dat mag niet naar de verwerking of als tafelaardappel in kleinverpakking. Hoogendijk: “Maar als aardappelen naar Roemenië of Afrika gaan, zal dat geen probleem opleveren. Het gaat erom dat overtollige fritesaardappelen hier zo veel mogelijk van de markt worden gehaald.”

De opbrengst uit de verkoop wordt niet verrekend met de compensatie, zegt Hoogendijk. “De teler krijgt een bedrag per kilo aardappelen. Dat staat los van wat de aardappelen opbrengen als bijvoorbeeld veevoer. Zo houdt de overheid de compensatieregeling zo eenvoudig mogelijk. Ook de controle moet gemakkelijk zijn. Ik verwacht dat de afvoer van overtollige fritesaardappelen goed op gang gaat komen nu de regeling bekend is.”

Zoals bij iedere steunmaatregel van de overheid vallen altijd mensen net buiten de boot. Hoogendijk realiseert dat. “Het is heel sneu als een teler net in april zijn aardappelen heeft geleverd voor verwerking tot frites tegen een dagprijs van 2 cent. Maar het ministerie van LNV heeft een keuze gemaakt om alleen een compensatie uit te keren voor het overschot. De overheid wil daarnaast voorkomen dat een regeling erg ingewikkeld wordt of van telers een enorme bewijslast vraagt.”

Hoogendijk is tevreden over de compensatieregeling. “Op 16 maart werden in Nederland beperkende maatregelen van kracht vanwege het coronavirus. Op 15 april kondigde minister Schouten de regeling aan. Telers kunnen zich vanaf 7 mei aanmelden. Dat is erg snel allemaal. En die € 50 miljoen is een hoop geld. Het is lang geen volledige schadeloosstelling, maar het neemt wel veel pijn weg. Ook de sierteelt en de voedingstuinbouw krijgen steun. Voor veel andere sectoren in de land- en tuinbouw is niets geregeld. Wat dat betreft ben ik blij dat we een compensatieregeling hebben voor de aardappeltelers.”

In deze video vertelt aardappelteler Kees Trouw in Hellevoetsluis (Z.-H.) wat hij van de compensatieregeling vindt.

2/3 artikelen over | Registreer om meer artikelen te lezen.