Controle van BedrijvenInformatieNet noodzakelijk

van Rozen
Dries van Rozen Adviseur van pachtersbond BLHB
Foto: Ronald Hissink
Foto: Ronald Hissink

Pachtnormen worden berekend op basis van resultaten van een selectie van agrarische bedrijven. Dries van Roozen bepleit meer openheid over de selectie van deze bedrijven, om twijfels over opvallende verschillen in bedrijfsresultaten, en daarmee over pachtnormen, weg te nemen.

Nederland is wettelijk verplicht gegevens van de agrarische sector bij de Europese Commissie aan te leveren. Hiervoor is het BedrijvenInformatieNet land- en tuinbouw opgetuigd, de voormalige LEI-bedrijven. Een deel van deze bedrijven legt de basis voor de jaarlijkse gepubliceerde pachtnormen. Of deze bedrijven aan de voorwaarden voldoen en representatief zijn, kan niet worden gecontroleerd, terwijl dit voor de sector wel van belang is.

Wijziging pachtprijzenbesluit stopt discussie rond pachtnormen niet

Jaarlijks worden de hoogst toelaatbare pachtprijzen vastgesteld. De pachtnormen voor de gronden geven bijna elk jaar discussie. Ten grondslag van de normen liggen de gegevens van bedrijven in het BedrijvenInformatieNet, beheerd door Wageningen Economic Research (WER). Slechts een beperkt deel van deze bedrijven is bruikbaar voor het bepalen van de pachtnormen, omdat het pachtprijzenbesluit voorwaarden stelt aan de selectie van deze bedrijven.

Verschuilen achter gemaakte afspraken, vertrouwelijkheid, geheimhouding en privacy blijkt hier goed te werken

In 2011 is het pachtprijzenbesluit gewijzigd, omdat allerlei niet-grondgebonden inkomsten werden meegenomen, terwijl alleen de direct aan de gerelateerde grond agrarische opbrengsten mee mochten tellen. Met andere woorden, de opbrengsten van zaken als windmolen, caravanstalling en ook intensieve veehouderij bepaalden in belangrijke mate de regionorm. Bedrijven met meer dan 25% aan niet-grondgebonden opbrengsten zijn geschrapt.

Grote verschillen in pachtnormen geven gevoel dat iets niet klopt

Ondanks de aanpassingen van toen is een onderbuikgevoel blijven hangen dat iets niet klopt. Wat is de invloed van nevenactiviteiten op het verdienvermogen van de grond en daarmee van de onderbouwing van de pachtnorm? Neem als voorbeeld de pachtregio IJsselmeerpolders. Het verschil met de andere pachtregio’s was al groot en nam de afgelopen jaren toe. Het gemiddelde van regionormen in de dertien pachtregio’s is in 2021 € 533 . In de pachtregio IJsselmeerpolders is dat maar liefst € 1.318, zodat hier 150% per hectare meer wordt verdiend. Op papier dan. De opbrengstprijzen per kilo zijn echter voor de melk, uien, aardappelen en graan echt niet hoger dan in de rest van Nederland. Het grote verschil en vooral de toename in de laatste jaren is niet te verklaren.

De vraag is of de bedrijven in het bedrijvennet voldoende representatief zijn, omdat diverse uitkomsten in een aantal pachtregio’s te onvoorspelbaar en onverklaarbaar zijn. Inmiddels blijkt dat het kader voor de selectie van deze bedrijven zonder enige communicatie is gewijzigd. Al enige jaren blijkt dat bedrijven in het bedrijvennetwerk, in tegenstelling tot eerdere afspraken, meer dan vijf jaar worden meegenomen voor het bepalen van de pachtprijzen. Er vindt nauwelijks verversing plaats.

Openheid en controle vereist

De representativiteit van de bedrijven in het bedrijvennet staat in de discussie centraal. De uitleg over de systematiek voor de opzet van het bedrijvennet door WER staat niet ter discussie. Het probleem is dat WER geen openheid geeft of de geselecteerde bedrijven ook representatief zijn.

Het blijkt nu dat geen enkele instantie inzicht heeft of deze bedrijven wel representativiteit zijn. Er is geen controle door een externe partij. Verschuilen achter gemaakte afspraken, vertrouwelijkheid, geheimhouding en privacy blijkt hier goed te werken.

Het ministerie van LNV dient als opdrachtgever voor het berekenen van de pachtnormen openheid te geven en twijfels weg te nemen. Onlangs heeft een evaluatie van het bedrijvennet plaatsgevonden, maar dit betrof alleen de systematiek. Een controle op de geselecteerde bedrijven is gemakshalve niet uitgevoerd.

Er blijven gemengde gevoelens omdat WER en LNV nog steeds de twijfels niet hebben kunnen wegnemen

Een onafhankelijke commissie kan vrij eenvoudig controleren of de bedrijven representatief zijn. Onafhankelijke accountants zouden dit goed kunnen. Helaas blijkt dit een brug te ver, zodat de agrarische sector maar op de blauwe ogen moet geloven dat de bedrijven representatief zijn. Het probleem is dat deze representativiteit zich niet beperkt tot het pachtprijzensysteem. De uitkomsten van deze bedrijven worden ook voor andere doelen gebruikt.

Het is bijna niet voor te stellen dat de betrokken instanties onverantwoord met het bedrijvennet omgaan. Dan zou immers het vertrouwen in deze instanties voor altijd geschonden zijn. Toch blijven er gemengde gevoelens omdat WER en LNV nog steeds de twijfels niet hebben kunnen wegnemen.

Prijsinformatie over landbouwgrond vind je op FoodAgribusiness.nl/markt

Meer over



Beheer