Dirk de Bekker: ‘Gebruik chemie is niet zwart-wit’

22-05 | |
Voor de podcastserie over bestrijdingsmiddelen deed Dirk de Bekker samen met adviesbureau CLM onderzoek naar de stand van zaken. Foto: Van Assendelft Fotografie
Voor de podcastserie over bestrijdingsmiddelen deed Dirk de Bekker samen met adviesbureau CLM onderzoek naar de stand van zaken. Foto: Van Assendelft Fotografie

Journalist en presentator Dirk de Bekker reisde voor de podcastserie Red de Lente met zijn microfoon door het land. In de serie komen alle betrokken partijen aan het woord. Wat is er aan de hand met bestrijdingsmiddelen anno 2022, zestig jaar na het boek Silent Spring van Rachel Carson? De problematiek blijkt nog complexer dan hij dacht.

Voor de podcastserie over bestrijdingsmiddelen deed Dirk de Bekker samen met adviesbureau CLM onderzoek naar de stand van zaken. Hij sprak met alle betrokken partijen. Producenten, wetenschappers, natuurbeschermers, medici, noem maar op.

Complexe vraagstuk

Natuurlijk ook met boeren en tuinders, want zij gebruiken ten slotte de middelen. Hij werd door hen gastvrij ontvangen. “Het verbaasde me een beetje, boeren willen heel graag hun versie van het verhaal vertellen. Ze zitten in de verdrukking, hun inkomen staat onder druk. Ze willen best minder bestrijdingsmiddelen gebruiken en kennen vaak de negatieve effecten, maar vinden dat ze met hun rug tegen de muur staan. Ze zien gebruik van een chemisch middel tegen schimmels of onkruid als een verzekeringspremie tegen misoogst. Ze kunnen niet zomaar een ronde overslaan. Dat is een belangrijk aspect in het complexe vraagstuk.”

Als het gaat over bestrijdingsmiddelen staan de kampen vaak recht tegenover elkaar

Boeren hebben hun beweegredenen, ervaringen en twijfels. Voor onderzoekers, chemische producenten en degenen die de middelen beoordelen en toelaten geldt dat ook. In de podcastserie komen ze allemaal aan het woord. “Als het gaat over bestrijdingsmiddelen staan de kampen vaak recht tegenover elkaar, het debat wordt op het scherp van de snede gevoerd. Tegen de boer wordt dan geroepen: ‘stop nou eens met spuiten’. Dat is mij te simpel. In de podcastserie wil ik het hele systeem achter de landbouwspuit in beeld brengen. Dat in de hoop dat bewustwording leidt tot positieve veranderingen in dat systeem.”

CLM

Zestig jaar geleden schreef Rachel Carson haar spraakmakende boek Silent Spring. Dat gaf toen een hoop ophef. De negatieve gevolgen van bestrijdingsmiddelen zoals DDT voor natuur en milieu kwamen met dat boek volop in de publiciteit. Peter Leendertse van adviesbureau CLM – expert op het gebied van bestrijdingsmiddelen – wilde weten hoe het er nu, zestig jaar na dato, voor staat met de middelen.

De Bekker sprak met Leendertse en reisde op zijn verzoek met zijn microfoon het land door en interviewde alle betrokken partijen. “Ik ben er met een open blik ingestapt, zo objectief mogelijk. Ik wilde weten wat de drijfveren zijn van al die mensen die een rol in het systeem spelen. Wat doen ze, waar liggen hun twijfels, hoe denken ze over andere betrokken partijen en ook: hoe denken ze over de toekomst?”

Dan denk ik: wat weten we allemaal niet, welke onvoorziene effecten zijn er nog meer?

Af en toe was hij verbaasd over de verhalen die hij hoorde. Bijvoorbeeld over middelen die eerst worden toegelaten en later weer verboden. “Dan blijkt dat een bestrijdingsmiddel toch schadelijk is voor bijen, of toch uitspoelt naar het grondwater. Dan denk ik: wat weten we allemaal niet, welke onvoorziene effecten zijn er nog meer?”

Parkinson

In de podcast praat hij ook met neuroloog Bas Bloem. “Bloem vertelt dat bestrijdingsmiddelen mogelijk de ziekte van Parkinson kunnen veroorzaken. Dat geldt volgens hem misschien ook voor glyfosaat. Middelen wordt daar niet op getest. Dat vind ik tamelijk beangstigend.”

Natuurlijk is er een verschil met 60 jaar geleden, zegt hij. “Er bestaat nu een toelatingsprocedure, de middelen werken doelgerichter en ze breken sneller af. Het gebruik staat maatschappelijk ter discussie, er wordt beter over nagedacht, de hele mindset is anders. Maar het kernprobleem is onveranderd.”

2021 recordjaar

Wat ook blijkt: 2021 was qua verkoop van bestrijdingsmiddelen wereldwijd een recordjaar. “Je leest vaak dat de inzet van bestrijdingsmiddelen in Nederland is gehalveerd in de laatste decennia. Maar dat geeft een vertekend beeld. Duik je verder in de cijfers, dan zie je dat die halvering helemaal wordt verklaard door het verbod op gebruik van enkele grondontsmettingsmiddelen begin jaren negentig. Sindsdien is het gebruik nagenoeg stabiel.”

Ruimte voor nuance

De thematiek kent veel kanten, er is geen zwart en wit, zegt hij. “Daarom kies ik voor het medium podcast. Ik geef mensen de tijd om hun verhaal te vertellen. Dat vraagt letterlijk tijd. In een documentaire op televisie moet je meer knippen, een podcast is niet gebonden aan een bepaalde lengte. Dat biedt ruimte voor nuance en is daarom informatiever voor de luisteraar.

De podcastserie Red de Lente wordt op 20 mei (Wereld Bijendag) gelanceerd en is te vinden op alle grote podcast-platforms.

van Cooten
Aart van Cooten Freelance redacteur


Beheer