Ecologen: aanpak stikstof zaak van lange adem

De soortenrijkdom nam sinds de jaren zestig af en vlinderbloemigen verdwenen bijna volledig door verzuring van de bodem. In 1990 kwam er een ommekeer. - Foto: Misset
De soortenrijkdom nam sinds de jaren zestig af en vlinderbloemigen verdwenen bijna volledig door verzuring van de bodem. In 1990 kwam er een ommekeer. - Foto: Misset

Wat is ook alweer het probleem van stikstof? Een groep ecologen vindt het nodig dat nog eens uit de doeken te doen met het oog op de formatie. Hun boodschap: de ambities moeten omhoog.

Wat er aan de (in)formatietafels precies allemaal besproken wordt, is tot nog toe alleen bekend bij Herman Tjeenk Willink. Maar dat stikstof een heet hangijzer is, lijdt geen twijfel. Geen wonder dat er allerlei visies, rapporten en onderzoeksverslagen verschijnen over dit onderwerp. Met de stikstofwet van dit kabinet zijn we er nog lang niet.

Twee recente publicaties

Dat stikstof een probleem van de lange adem is, blijkt uit twee recente publicaties over wat er in de natuur gebeurt. De eerste is een rapportage over de zogeheten hooilanden bij Wageningen, waar sinds 1958 detailwaarnemingen worden gedaan aan bodem, productie en soorten door Wageningen UR. Het is een van de langstlopende ecologische experimenten ter wereld.

Onder invloed van ontwikkelingen in de landbouw en in verkeer ging het de eerste jaren na het begin van de metingen snel bergafwaarts met de soortenrijkdom. Lage kruiden en korte grassoorten namen af, vlinderbloemigen verdwenen bijna helemaal. Dit kwam door verzuring van de bodem en niet door verhoging van de productie. De pH ging van 5 naar 3,8 door neerslag van zwavel en stikstof.

In 1990 kwam er een ommekeer, dankzij milieubeleid voor verkeer en landbouw. De soortenrijkdom nam langzaam weer toe. Maar na 2010 stagneerde het herstel en bleef de pH op 4 steken, nog altijd flink zuur. De stikstofdepositie, vooral in de vorm van ammoniak, nam toen niet meer af. De auteurs koppelen dat aan het afschieten van het Minas-mestbeleid in de jaren nul.

Rapport Wereld Natuur Fonds

Herstel is een zaak van lange adem en vraagt grote inspanning. Die bevinding uit de Wageningse hooilanden komt overeen met een rapport van een groep ecologen, vorige week gepubliceerd door het Wereld Natuur Fonds. Zij vonden het nodig om nog eens op een rij te zetten wat nu precies het probleem is met stikstof.

‘Kern van de zaak dreigt uit beeld te raken’

Doordat het debat steeds gaat over de bestuurlijke, economische en juridische kant ervan, dreigt de kern van de zaak uit beeld te raken, zeggen Louise Vet (WUR), Jan Willem Erisman (Universiteit Leiden) en Valentijn Wösten (MOB) in hun voorwoord. ‘De risico’s van de aantasting van onze leefomgeving kunnen nauwelijks overschat worden’, schrijven ze. ‘Het vormt op termijn een bedreiging voor de gehele samenleving.’ Die bedreiging is er niet alleen voor biodiversiteit en natuur, maar ook voor de landbouw, aldus de auteurs, ‘vanwege het verlies aan bodemgezondheid, bestuiving van gewassen door insecten en natuurlijke plaagbestrijding.’

‘Stikstof veroorzaakt een keten van problemen’

De toon is alarmerend. Stikstof veroorzaakt een keten van problemen, en we zitten nu in de laatste fase, aldus het rapport. Die wordt wordt gekenmerkt door ernstige bodemverzuring, verhoogde nitraatuitspoeling naar het grondwater en biodiversiteitsverlies op grote schaal.

Zij pleiten voor doelen die ambitieuzer zijn dan die in de stikstofwet, ze willen in 2035 70% minder emissie en in 2030 50%. En in 2050 zouden alle natuurgebieden onder de kritische depositiewaarde moeten liggen. De auteurs zijn wel zo realistisch om te constateren dat daarvoor dan ook in het buitenland de emissie naar beneden moet.

Oppewal
Johan Oppewal Redacteur
Meer over

2/3 artikelen over | Registreer om meer artikelen te lezen.