Europese vleeskuikensector is in transitie

Door corona nam de vraag naar pluimveevlees niet alleen af, maar er was ook een verschuiving, onder andere naar meer conceptkippen met bijvoorbeeld het keurmerk Beter Leven. - Foto: Koos Groenewold
Door corona nam de vraag naar pluimveevlees niet alleen af, maar er was ook een verschuiving, onder andere naar meer conceptkippen met bijvoorbeeld het keurmerk Beter Leven. - Foto: Koos Groenewold

Covid heeft geleid tot concentratie bij vleeskuikenslachterijen in Europa. De groei van conceptkip maakt nauwere samenwerking in de keten noodzakelijk. Wat zijn de gevolgen daarvan voor Nederland en wie zijn de grote spelers in Europa?

Voor de Nederlandse vleeskuikensector was 2020 een roerig jaar. Medio juli maakte vleeskuikenslachterij Frisia, een jaar eerder nog overgenomen door CFG, bekend per oktober de deuren te sluiten. Plukon Food Group nam vervolgens CFG en de contracten met leveranciers over, maar de slachterij in het Friese Haulerwijk ging alsnog dicht. Het personeel kon aan de slag bij Plukon Dedemsvaart. Half november werd de grootste vrije kuikenslachterij GPS in Nunspeet failliet verklaard. Volgens de statistieken van de Europese Commissie daalde de productie in Nederland vorig jaar met 3,9%. Nederland was daarmee de grootste daler van de top-6 in de EU.

Daar bleef het niet bij. Uitbener PMJ in Bunschoten nam per begin dit jaar pluimveeslachterij Jan van Ee in Stroe over. Zo wil de uitbenerij een deel van de aanvoer veiligstellen en voorkomen dat het bedrijf door het wegvallen en de ‘samenklontering’ van slachterijen gedwongen wordt tot het verwerken van Poolse kip. Ook veevoerconcern koninklijke De Heus maakte zich zorgen over de slachtcapaciteit in Nederland. De Heus kocht daarom in januari de pluimveeslachterijen Van Miert in Breukelen en Mieki in Hunsel en droeg die enkele maanden later over aan Exportslachterij Clazing. De corebusiness van De Heus is immers veevoer. De slachterij van Van den Bor in Nijkerkerveen werd in juni 2021 overgenomen door GroenlandGroup, waar ook Esbro in Wehl deel van uitmaakt. GroenlandGroup is weer onderdeel van het grote Duitse concern PHW Gruppe.

Lees verder onder het kader.

Foto: 2

Corona

Gert-Jan Oplaat, voorzitter van de Vereniging van de Nederlandse Pluimveeverwerkende Industrie (Nepluvi), wijst op de relatie tussen consolidatie en de covid-pandemie. “De schaalvergroting heeft zich ingezet in Nederland, Duitsland, België en Frankrijk. Corona heeft dat proces versneld; de markt was volledig ontwricht door het wegvallen van de vraag van de horeca en van bedrijven als McDonald’s en KFC. Slachterijen zijn gestopt, failliet gegaan of overgenomen. Dat is in Nederland gebeurd, maar ook in Duitsland of Polen, eigenlijk overal”, zegt Oplaat, in september ook benoemd tot vice-president van de Europese pluimveeorganisatie Avec.

Verschuiving naar concepten

De vraag naar pluimveevlees nam niet alleen af, maar er was ook een verschuiving onder andere naar meer conceptkippen. Dat zijn kippen die zijn geproduceerd voor marktconcepten in de keten met veelal meer ruimte per dier en langzamer groeiende kuikens. Door corona waren er veel lockdowns. Consumenten konden niet meer naar de horeca en besteedden dus meer geld in de retail waar veel conceptkip in het schap ligt. Dat heeft de vraag naar conceptkip versneld.

Bovendien hebben alle grote supermarkten in Nederland aangekondigd uiterlijk eind 2023 uitsluitend nog verse kip met minimaal 1 ster van het Beter Leven-keurmerk (BLk) in het schap te leggen. De vraag naar Beter Leven-kip gaat dus flink stijgen. Dat leidt tot verdere consolidatie, legt Jeroen van den Hurk uit, sectormanager Food & Agri voor de pluimveehouderij bij de Rabobank. “Als er meer vleeskuikenhouders gaan omschakelen naar de productie voor Beter Leven-keurmerk 1 ster heeft dat gevolgen voor de hoeveelheid kuikens. “Rabobank ging dit voorjaar nog uit van een daling van 20% minder kuikens, maar nu alle grote retailers voor verse kip gaan overstappen op 1 ster Beter Leven-keurmerk hebben we dat bijgesteld naar zeker 30%.” Nepluvi-voorzitter Oplaat verwacht dat de overschakeling zelfs leidt tot 30% tot 40% minder vleeskuikens.

Afstemming belangrijker

Door de overschakeling naar het Beter Leven-keurmerk wordt het belang van samenwerking in de productieketen groter. “Regulier vlees kun je overal in Europa verkopen, vlees met het Beter Leven-keurmerk is daar te duur voor. Dat kun je alléén in Nederland verkopen en wellicht straks ook in België”, zegt Van den Hurk. “Supply chain balance, afstemming van vraag en aanbod in de keten, is daarom belangrijk.” Er zijn al samenwerkingsverbanden tussen de drie grote slachterijketens die de retail beleveren en voerleveranciers. “In Nederland is er al een ‘virtuele integratie’, er wordt op een geïntegreerde manier samengewerkt.”

Integratie

Van den Hurk ziet een consolidatieproces in heel de pluimveekolom. “Dat zal in de toekomst ook meer in de eiersector gaan gebeuren.” Afgezien van Nederland, België en Duitsland zijn verticaal georganiseerde pluimvee-integraties wereldwijd gangbaar, zoals in Nederland in de kalfsvleessector. Zulke echte integraties ziet Van den Hurk in Nederland niet ontstaan, maar wel intensievere samenwerking in gesloten ketens.

Van den Hurk spreekt van een grote stap voor de vleeskuikenhouder. “Die is een vrije manier van werken gewend. Nauwere samenwerking biedt ook voordelen. De vleeskuikenhouder moet produceren volgens bepaalde specificaties, maar hoeft niet meer te onderhandelen over de kuikens, het voer en de afzet. Het is een andere manier van ondernemen, maar het is nog steeds ondernemen.”

Nederland is voorloper in concepten

Groei sector

Nan-Dirk Mulder, global specialist animal protein bij Rabobank, stelt dat de vleeskuikensector in de EU nog steeds groeit, als enige in de dierlijke sector. “De laatste zes jaar nam de productie toe met 2,3% per jaar. We voorspellen tot 2026 een jaarlijkse groei van tegen de 1,5%. Er verandert wel veel in de sector, het gaat steeds meer naar concepten. Nederland is daarin een voorloper.”

Voor vleeskuikenhouders die regulier vlees produceren, verandert de markt ook, legt Mulder uit. Dat vlees gaat meer naar foodservice, groothandel en de voedingsmiddelenindustrie en dat is een internationale bulkmarkt. Rabobank voorziet internationale concurrentie, met name uit Polen waar de arbeidskosten lager liggen.

Dierenwelzijn in Europa

Toenemende aandacht voor dierenwelzijn is geen uniek Nederlands verschijnsel, maar is ook in andere West-Europese landen in opkomst. In België hebben na Delhaize, Colruyt en Okay ook Lidl en Aldi aangegeven tegen 2026 over te schakelen op het internationale Better Chicken Commitment (BCC) met langzamer groeiende kuikens en een lagere bezetting, met een maximum van 30 kilo vleeskuikens per vierkante meter.

Ook in Frankrijk staat het BCC in de belangstelling. Mulder: “Een aantal grote retailers en foodservice-bedrijven schakelt daarop over.” In Duitsland groeit in de politiek de aandacht voor dierenwelzijn eveneens. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het uitfaseren van het doden van eendagshaantjes, net als in Frankrijk.

Foto: 3

Groei conceptkip

Global specialist animal protein bij de Rabobank Nan-Dirk Mulder voorziet flinke groei voor conceptkip in Europa. ‘Nu bestaat zo’n 8% van de Europese markt uit concepten. Ik verwacht dat dit in vijf jaar minstens gaat verdubbelen en in 2026 misschien wel op 20% of hoger ligt. Hij constateert dat concepten vooral in Noordwest- en Noord-Europa in opkomst zijn.

In Zuid- en Oost-Europa gebeurt vooralsnog niet zoveel. Mulder: “Dat is cultureel en economisch bepaald. Landen als Italië en Spanje hebben een andere eetcultuur. Bovendien zijn de meerkosten van het Beter Leven-keurmerk 1 ster 45%. In West- en Noordwest-Europa hebben mensen hogere inkomens, daar is zo’n concept makkelijker te implementeren. Toch zal ook in Zuid- en Oost-Europa geleidelijk het aandeel concepten in de productie toenemen. Exporteurs zoals Polen en Hongarije moeten wel volgen om hun export naar bedrijven die volgens BCC gaan werken, veilig te stellen. De verschuivingen die we thans in Frankrijk zien, zullen uitstraling krijgen naar Spanje en Italië.”


Concurrentie uit Oost-Europa

Oekraïne, dat geen deel uitmaakt van de Europese Unie, is de laatste jaren flink gegroeid als productieland.

Nan-Dirk Mulder van de Rabobank, stelt echter dat de concurrentie uit Oekraïne beperkt is door de quota van de EU die de afgelopen jaren aangescherpt zijn. In tegenstelling tot Oekraïne ziet hij Polen wel als een geduchte concurrent als het gaat om regulier pluimveevlees. “Overigens zag je door covid ook in Polen problemen ontstaan. Door het overaanbod werd vlees voor enorm lage prijzen op de markt afgezet.”


Harmonisering normen voor dierenwelzijn

In Zuid- en Oost-Europa lijkt de aandacht voor dierenwelzijn vooralsnog een kleinere rol te spelen dan in West-Europa.
Als het aan de Duitse politiek ligt, komt daar via EU-regelgeving verandering in. Het Duitse pluimveevakblad DGS vroeg partijen in de aanloop van de verkiezingen van 26 september naar hun standpunten. De grootste partijen zijn eensgezind over harmonisering van de eisen die aan Duitse pluimveehouders worden gesteld om zo te zorgen voor een gelijk speelveld binnen de EU. Enkele linkse partijen zien voor Duitsland wel een voortrekkersrol. De partijen pleiten er ook voor dat het Duitse verbod per 2022 op het doden van ééndagshaantjes in EU-regelgeving wordt opgenomen.


Verenigd Koninkrijk: productie vergroten

Voormalig EU-lidstaat Verenigd Koninkrijk is om begrijpelijke redenen het belangrijkste exportland van pluimveevlees uit de EU.

De export nam in het eerste halfjaar van 2021 wel af ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder, met 19,2%. Door de brexit is het Verenigd Koninkrijk significant minder pluimveevlees gaan importeren, maar dat hangt ook samen met covid. “Ze willen meer zelfvoorzienend zijn en zijn aan het voorsorteren op vergroting van de productie. Dat zie je in alle sectoren”, verklaart Nan-Dirk Mulder van de Rabobank. “In het Verenigd Koninkrijk mag je nog stallen bouwen. Er is zelfs een compleet nieuwe vleeskuikenslachterij geopend. Alle partijen in de keten zijn aan het opschalen.” De importdaling hing ook samen met corona. Mulder stelt dat Britse retailers voor een deel conceptkip uit het land zelf voeren, terwijl groothandel en horeca meer beleverd worden door buitenlandse bedrijven. Door de sluiting van de horeca nam de vraag naar buitenlandse kip dus af.
Het Verenigd Koninkrijk kampt door de brexit nog wel met tekort aan personeel. Ook is er een tekort aan CO2 voor de bedwelming van dieren. Dat hangt ermee samen dat twee kunstmestfabrieken in het land stil zijn komen te liggen. In tegenstelling tot het personeelstekort is dat echter een tijdelijk probleem.


Meer prijsinformatie over vleeskuikens vind je op FoodAgribusiness.nl/markt

van der Werff



Beheer