Financiën wilde rücksichtslos onteigenen

29-07 | |
Foto: Canva
Foto: Canva

De stikstofmemo’s geven een inkijkje in de discussies tussen de ministeries van Financiën en Landbouw over het beleid. Financiën bepleit het goedkoopste harde scenario: gericht onteigenen.

Hoe kun je met zo min mogelijk geld zo veel mogelijk stikstof uit de markt nemen? Die vraag stelde het ministerie van Financiën zich meer dan een jaar geleden toen verschillende scenario’s over de stikstofaanpak op tafel kwamen. Het antwoord van de rekenoefening van het ministerie was: onteigen 5300 bedrijven dicht bij stikstofgevoelige Natura2000-gebieden. Dat is goedkoper en efficiënter dan de ‘softe’ aanpak waarvoor het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit kiest, vonden de ambtenaren van Financiën. Ze schreven het op in memo’s die vorige week naar buiten kwamen.

De rekenoefening van Financiën kwam op het moment dat er maatschappelijk en in de Tweede Kamer de onwenselijkheid van onteigening hoog op de agenda stond, in de zomer van 2021.

Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit wil dat boeren zoveel mogelijk uit vrije wil de stikstoflast verlagen. Dat kan door innovaties, door verplaatsing, door extensivering of door opkopen. Als die opties allemaal niet voldoende zijn, is er uiteindelijk mogelijk ook nog het instrument van onteigening, redeneert het landbouwministerie. Met de komst van minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof) is onteigening niet langer een taboe-woord, zoals al eerder op deze plek werd gesignaleerd.

Mogelijk meer dan 20.000 boeren geraakt

Financiën becijfert dat mogelijk meer dan 20.000 boeren geraakt kunnen worden door het stikstofbeleid van Christianne van der Wal, veel meer dan de 5300 onteigeningen waar ze met hun eigen zuiniger plan op uit komen. Verschil is echter dat in het plan van Van der Wal – nog steeds volgens berekeningen van Financiën – meer dan 11000 bedrijven zullen stoppen, veelal met gebruikmaking van de vrijwillige opkoop- en beëindigingsregelingen van het landbouwministerie – regelingen waar boeren zelf voor kunnen kiezen. Punt is dat aan die regelingen ook boeren mee kunnen doen, die een relatief beperkte bijdrage hebben aan de stikstoflast op kwetsbare natuurgebieden. Daarom is het effect van vrijwillige opkoop- en beëindigingsregelingen minder dan het gericht onteigenen van piekbelasters in of direct naast Natura2000-gebieden. Daarnaast kiest Van der Wal ook voor de opties van verplaatsing, extensivering en innovatie. Onteigening is (desnoods) ook een optie.

Sommigen stellen dat de alternatieven van Financiën minder pijn doen dan de stikstofplannen van Christianne van der Wal

Het alternatief van Financiën is goedkoper. Volgens de berekeningen van het ministerie van Sigrid Kaag zou het eigen onteigeningsplan tussen de € 10 en € 13 miljard kosten. Voor het beleid van Christianne van der Wal ligt € 25 miljard klaar. Maar dat is wellicht te weinig – dat kost misschien wel € 35 miljard, becijferen de rekenmeesters op Financiën.

Sommigen stellen dat de alternatieven van Financiën minder pijn doen dan de stikstofplannen van Christianne van der Wal. Feit is dat er dan minder boeren zouden worden getroffen. Maar de rücksichtslose onteigening van 5300 bedrijven zou allerminst tot enthousiaste reacties hebben geleid. Daartegen zouden ook boeren met trekkers de weg op zijn gegaan.

Braakman
Jan Braakman Redacteur


Beheer