Geslachtsbepalingstechniek van In Ovo praktijkklaar

29-03 | |
Onderzochte eieren, met dichtgeplakte prikgaatjes, staan ‘in de wacht’ tot analyseresultaten bekend zijn. - Foto's: In Ovo
Onderzochte eieren, met dichtgeplakte prikgaatjes, staan ‘in de wacht’ tot analyseresultaten bekend zijn. - Foto's: In Ovo

Biotechbedrijf In Ovo heeft een techniek ontwikkeld om het geslacht van het kippenembryo in het broedei te bepalen. Zowel bij witte als bij bruine eieren. Met een betrouwbaarheid van 95%. De techniek is gebaseerd op een marker in het ei die onderscheidend is voor mannelijke en vrouwelijk embryo’s. Ook is een techniek ontwikkeld waarmee een minuscuul monster uit het broedei kunnen worden geanalyseerd.

De methode en de apparatuur is uitgebreid getest bij Broederij ‘Het Anker’ in Ochten (Gld.). Inmiddels zijn 150.000 hennen geboren uit eieren uit ‘Girls only’-broedeieren die via de In Ovo-techniek waren gesekst. De eerste ‘Girls only’-hennen gaan binnen enkele weken van opfok- naar legbedrijf.

Geen eendagshaantjes meer

Na de geslachtsbepaling van het kippenembryo worden de eieren met een mannelijk embryo niet verder bebroed. Er worden dan geen eendagshaantjes meer geboren. Gebruikelijk is dat eendagshaantjes direct na de geboorte met CO2 worden vergast. Hiertegen is steeds meer weerstand, vooral in Duitsland. Daar wordt het doden van eendagshaantjes vanaf 2022 wettelijk verboden.

Zoektocht van tien jaar

In Ovo, een spin-off van de Universiteit van Leiden, werkt al tien jaar aan de ontwikkeling van een technische methode om in-ovo het geslacht te kunnen bepalen. De zoektocht van de oprichters Wouter Bruins (36, bioloog) en Wil Sutterheim (38, biomedicus), heeft een onderscheidende methode opgeleverd. Ze hebben in de alantoïsvloeistof van broedeieren een metaboliet ontdekt die onderscheidend is voor hennetjes en haantjes. Dit is de marker. De ontdekte metaboliet (een stof die vrijkomt bij de stofwisseling) hebben ze Sabineamine genoemd, naar de analiste die deze stof heeft ontdekt.

Onderzochte eieren, met dichtgeplakte prikgaatjes, staan ‘in de wacht’ tot analyseresultaten bekend zijn. - Foto's: In Ovo
Onderzochte eieren, met dichtgeplakte prikgaatjes, staan ‘in de wacht’ tot analyseresultaten bekend zijn. - Foto's: In Ovo

Miniscul monster uit ei

Met technologiebedrijf Demcon in Groningen is een automatische samplingmethode ontwikkeld waarmee een minuscuul monster uit het ei kan worden gehaald. Daarbij heeft In Ovo als eerste ’s werelds snelste massa spectrometer, de Sciex Echo MS, toegepast buiten (ziekenhuis)laboratoria om de monsters te analyseren. Het resultaat is een zeer snelle, geautomatiseerde geslachtsbepaling van eieren op dag negen van het broedproces. Hierdoor kan de machine (genaamd Ella) naadloos worden ingepast in het bestaande proces van commerciële broederijen. In Ovo is met enkele (Nederlandse) broederijen in gesprek over de machine.

20.000 hennen per week

De opstelling bij Het Anker heeft een capaciteit van zo’n 20.000 hennen per week (een miljoen per jaar). Een nieuwe versie van Ella, die momenteel bij Demcon wordt gebouwd, krijgt een capaciteit van 5 miljoen hennen per jaar. “Op basis van normale werktijden”, aldus Bruins. Die machine heeft een geautomatiseerd opleggen en afhalen van de broedeieren. Deze machine komt ook bij ‘Het Anker’.

Werkwijze

Als eieren in Ella komen wordt met behulp van camera’s de juiste ‘prikplek’ bepaald (Bruins: “Dat is de plek met de meeste vloeistof.”) en worden de eieren gedraaid zodat ze in de juiste positie staan. Dan wordt er klein gaatje in het ei geprikt waaruit met een naald een minuscule hoeveelheid vloeistof wordt opgezogen. Het gaatje wordt daarna dicht geplakt. Bruins: “Het ei is misschien 4 seconden open.” De naald wordt gereinigd voor aanzuigen van het volgende ei.

Het vloeistofmonster komt op een plaatje waarvan met behulp van een pipeteerrobot een heel klein beetje op een ander plaatje wordt gebracht en dat gaat naar de Echo MS massa spectrometer.

Met hand gescheiden

Het analyseren van het monster duurt 10-15 minuten. Zo lang staan de broedeieren in ‘de wacht’. Als de analyse-uitkomst bekend is wordt – in de opstelling bij ‘Het Anker’ – het geslacht van het embryo op het ei gestempeld en worden de eieren met de hand gescheiden. Dit scheiden van de hen- en haan-eieren kan worden geautomatiseerd. Alleen de hen-eieren worden verder bebroed.

De oprichters van In Ovo: Wil Sutterheim (links) en Wouter Bruins (rechts).
De oprichters van In Ovo: Wil Sutterheim (links) en Wouter Bruins (rechts).

Investeerders

In Ovo heeft in 2014 een convenant getekend met de Centrale Organisatie Broedeieren en Kuikens (CBOK), de Universiteit Leiden, de Dierenbescherming en de overheid op basis waarvan het financiering heeft ontvangen om deze technologie verder te ontwikkelen. De lening van de overheid was € 350.000.

In 2018 investeerde Evonik Industries, een Duits chemiebedrijf, in In Ovo, evenals VisVires New Proteïn, een durfkapitaalfonds in Singapore. Universiteit Leiden deed ook mee aan die investeringsronde, die in totaal enkele miljoenen euro’s opleverde.

Vorig jaar ontving In Ovo een European Innovation Council Accelerator Pilot Grant gekregen, een beurs van € 2,5 miljoen. Investeerders Evonik Venture Capital en VisVires New Proteïn hebben vorige week nog geld ingelegd.
Eierleveranciers Kwetters, Interovo Egg Group en Gebr. Van Beek hebben zich in een vroeg stadium gecommitteerd aan het opnemen van deze ‘Girls Only’-hennen in de keten en de eieren te gaan vermarkten. “Deze groep partners is uniek en maakt het mogelijk om de technologie te gaan opschalen”, aldus Bruins.

Al andere technieken

In ovo is niet het niet het eerste bedrijf met een technische oplossing van de haantjesproblematiek. Het Duits/Nederlandse Seleggt was in 2018 de eerste, het Duitse AAT vorig voorjaar de tweede. Seleggt haalt een beetje vloeistof uit het broedei om te onderzoeken op de aanwezigheid van mannelijk en vrouwelijk hormoon, AAT past een techniek met licht toe, die alleen toepasbaar is op bruine eieren. Een vierde techniek is van Plantegg, ook een Duits/Nederlandse combinatie die vloeistof uit het ei onderzoek op de aanwezigheid van mannelijk of vrouwelijk erfelijk materiaal.

Bijleveld
Hans Bijleveld Redacteur

2/3 artikelen over | Registreer om meer artikelen te lezen.