Grondpolitiek nodig

van der Weijden
Wouter van der Weijden Directeur van Stichting Centrum voor Landbouw en Milieu
Foto: Herbert Wiggerman
Foto: Herbert Wiggerman

De hoge grondprijzen zijn een obstakel voor jonge boeren en het landschap. Grondpolitiek kan dat corrigeren.

Landbouwgrond wordt al decennialang duurder. Sinds 1965 is de reële prijs verdrievoudigd. Die stijging heeft diverse oorzaken: de permanente drang tot schaalvergroting, de landbouwsubsidies, de rentedaling sinds 1982 en de toegenomen vraag naar grond voor woningbouw, bedrijventerreinen, natuur en wateropvang. Ook het beleid van de Europese Centrale Bank speelt een rol: ze pompt vele miljarden in banken. Dat kapitaal gaat koortsachtig op zoek naar rendabele beleggingen en omdat sparen niks meer oplevert, wordt volop belegd in vastgoed. Zo wordt de speculatieve component van grondprijzen steeds groter, ook in de landbouw. Prijzen hebben steeds minder relatie met het opbrengend vermogen van de grond.

Hogere grondprijzen als obstakel

Hogere grondprijzen zijn een mooi pensioen voor boeren die willen stoppen en geen opvolger hebben. Maar voor opvolgers en voor bedrijven die willen groeien, zijn ze een obstakel. Risico voor de samenleving is dat gronden intensiever worden gebruikt: minder grasland met koeien, meer intensieve teelten met hogere milieudruk, lagere bodemkwaliteit en minder gewaardeerde landschappen.

Maar er zijn ook ontwikkelingen die de grondprijs kunnen gaan drukken

Blijven de grondprijzen stijgen? Voorlopig wel, want de vraag naar grond voor woningen, bedrijven en natuur blijft toenemen, nog afgezien van zonneweiden en klimaatbossen. Maar er zijn ook ontwikkelingen die de grondprijs kunnen gaan drukken. Banken moeten ondernemers meer gaan beoordelen op rentabiliteit en liquiditeit en minder op de waarde van hun grond. Ook kan de rente weer gaan stijgen nu overheden weer meer gaan investeren. Economen bepleiten dat de ECB minder geld in banken gaat pompen en meer in de reële economie. En dan nog iets. Vermogen rendeert meer dan arbeid en dat leidt tot toenemende ongelijkheid. Daarom pleiten Thomas Piketty en andere economen voor lagere belastingen op arbeid en hogere op vermogen, dus ook op grond.

Druppels op een gloeiende plaat

Maar zolang grondprijzen stijgen, neemt de druk op landbouw en landschap toe. Willen we dat niet, dan moet de overheid speculatie met landbouwgrond gaan ontmoedigen. Gevoelige materie, want het kabinet Den Uyl probeerde het in 1977 via een voorkeursrecht voor gemeenten, maar werd ten val gebracht. Wel geaccepteerd zijn provinciale grondbanken die gronden opkopen en uitgeven, deels onder natuurvriendelijke voorwaarden. Ook bestaan er mooie private initiatieven met crowdfunding, zoals Land van Ons en Aardpeer. Maar dat zijn druppels op een gloeiende plaat. Er is een grondpolitiek nodig die meer rekening houdt met jonge boeren, milieu, bodemkwaliteit en landschap.

van der Weijden
Wouter van der Weijden Directeur van Stichting Centrum voor Landbouw en Milieu
Meer over

2/3 artikelen over | Registreer om meer artikelen te lezen.