‘Hoe verder met de boeren?’

Niet inkrimping van veestapel is de vraag, maar hoe boeren deel blijven uitmaken van onze samenleving, zegt Martien Kromwijk.

Ik kwam deze energieke boer afgelopen weekeinde tegen bij een feestje. Ik gaf hem een compliment dat hij er goed uitzag. “Nou ik heb niet eens tijd om naar de kapper te gaan”, pufte hij. Hoezo, te druk met de nieuwe koeienstal bouwen en demonstreren? Ik vroeg het op een vriendelijke toon maar het was tweemaal waar. Hij keek me onderzoekend aan: “Maar jij bent toch van de overheid, jij bent toch politicus? Ben jij van een linkse of rechtse partij, want als je links bent dan heeft het toch geen nut om met je te praten.”

Partij voor de Dieren

Dat ik lid ben van de Partij voor de Dieren liet ik hier maar even weg. Wel zei ik grinnikend dat ik het wel gewend was verantwoordelijk gehouden te worden voor veel wat de overheid doet. Ooit bij de overheid gewerkt, altijd verantwoordelijk, lijkt het wel. Ik zei dat ik wél een opvatting heb over wat er speelt en dat ik die al bijna 15 jaar uitspreek.

Mijn vader was namelijk ook boer. In zijn laatste jaren, hij was bijna 90, ging het hem zwaar aan het hart hoe zijn bedrijf, dat hij van generatie op generatie had opgebouwd, inmiddels door vernatting ten onder ging, liggend aan de rand van zo’n Natura 2000-natuurgebied. Hij zag met lede ogen zijn zoon en opvolger vertrekken naar de Noordoostpolder.

Sluiting mijnen in Limburg

Ondanks mijn drukke baan ging ik dikwijls nog voor mijn werk een kopje koffie drinken bij mijn vader. “Jij bent toch ook van de overheid. Kan jij daar nou niets aan doen, dit kan toch niet zo maar”, vroeg hij mij dan iedere keer weer.

Ik nam mijn vader dan mee naar de sluiting van de mijnen in Limburg, wat hij zich goed kon herinneren. Het verdriet van mensen met een heroïsche traditie. En de textielindustrie van Twente, de scheepsbouw rond Rotterdam.

De lasten voor het milieu zijn te hoog

Ja, levende herinneringen hoe de economie verandert, de keuzes die in een democratie gemaakt worden, de wereld past zich aan, en gaat verder. En zo zal het ook met de boeren gaan, pa. Straks zijn er in dit landje veel minder, omdat we gewoon niet zo veel hectares land hebben, en dus ook in deze bedrijfstak saneren. Niet omdat we niet van de boeren houden pa, maar de lasten voor het milieu zijn te hoog. En dat zal vast wel netjes worden geregeld, net als met de mijnwerkers enzo.

Bescherming natuurgebied

Mijn vader keek me dan lief aan, maar bij het volgende kopje koffie mocht ik op herhaling. Dit was mijn openingszet naar de jonge energieke boer naast me. Hij vond het een mooi verhaal, maar ik moest dit uiteraard heel anders zien. Want, zo stelde hij, Nederland wijst veel te veel Natura 2000-gebieden aan en daarmee worden de boeren oneerlijk behandeld. En de natuur hoeft het echt niet te hebben van dat ene bijzondere plantje dat op het schraalland van zo’n natuurgebied beschermd moet worden.

Stikstof

Ik kon daar tegenin brengen dat Nederland nog ruimschoots tekort schiet aan de opdracht van de Verenigde Naties (VN) om Natura 2000-gebieden aan te wijze (wat hem van zijn stoel deed vallen). Dat de VN dat toch niet voor niets claimt, omdat anders de biodiversiteit verloren gaat, en we net als de Chinezen tussen de gewassen moeten rondlopen om met kwastjes het stuifmeel naar de stampertjes te brengen. En dat de stikstof er nu al toe leidt dat een groot deel van onze drinkwaterputten in waterkwaliteit bedreigd wordt.

Toekomst

Dat hoefde er voor mijn gesprekspartner dan weer niet toe te leiden dat de boeren in stikstofproductie terug moesten – zij hebben al 67% reductie gerealiseerd in de afgelopen jaren. Maar wie dan wel? Want de boeren staan voor 46% van de stikstof. En als zij niet meer terug willen, en voor onze toekomst moet de stikstof halveren, dan belasten zij al 92% van die helft. Dat betekent dat zo ongeveer niemand meer met de auto mag rijden vanaf morgen, kun jij je dat voorstellen, vroeg ik hem.

Uitbreiding bedrijf

Nou dat niet. Hij is trouwens zijn bedrijfsstallen aan het uitbreiden om zijn aantal koeien te laten groeien. Melkrobots enzo. Of ik het dan redelijk vind dat die extra 70, waarvoor hij dus wel vergunning heeft, nu zo maar zouden worden ‘afgepakt’. Nou, dat niet dus, zei ik. Afpakken klinkt ook niet zoals je dat in een democratie doet, daar zal dan wel een fatsoenlijke regeling voor moeten komen. “En wie betaalt dat dan?” Nou, wij met z’n allen, via de belasting en de begroting. Of we dit nu netjes betalen aan de sanering van de boeren, of straks moeten uitgeven aan het verzwaren van de dijken vanwege de klimaatverandering. Dat zijn zo van die keuzes die je maakt in een democratie, maar die je niet kunt overlaten aan het recht van de sterkste (trekker).

Ik moet ook nog mijn eigen gedrag bijstellen

Kringlooplandbouw

Ik had ook wel te doen met deze boer, die weer een hoge extra lening aantrekt voor de extra stal in aanbouw, en dan deze onzekerheid. Hij vertelde hoe hij al ver komt met een kringloopbedrijf te zijn. Zijn melk levert hij al aan het topsegment van FrieslandCampina, alleen zijn er maar te weinig consumenten die daar de prijs van willen betalen. Daar heeft hij een belangrijk punt. Daar moet ik ook mijn eigen gedrag nog op bijstellen – een goed voornemen, om direct in de praktijk te brengen.

Boerenprotest

Ons gesprek stokt wat omdat hij wat appjes te verwerken krijgt, over de volgende boerendemonstratie die gepland wordt. Ik sta opnieuw aan de zijlijn – en bedenk hoe verbaasd ik was dat ik de afgelopen weken zo weinig goed gesprek zag. Eerder het ontkennen van feiten, het weglopen van ongemakkelijke verantwoordelijkheden. En dit zowel bij boeren als bij de politiek, maar ook klimaatvorsers.

Donald Trump

Ik probeer nog een keer: dit was toch wel mooi, om zo mét elkaar te spreken. Ik maak me zorgen wat er gebeurt als dat niet meer gebeurt, zoals in Amerika bij Trump … Verder kom ik niet, want hij veert op. “Ja Trump, hadden we die maar.” En hij meent het, de behoefte aan iemand die het gewoon regelt. En de uitnodiging om een keer op zijn bedrijf te komen kijken wordt ook ingetrokken. Niks praten, daar hebben we helemaal geen tijd voor, we moeten nu doorpakken, druk zetten.

Democratie

Wel praten? Wel bij elkaar brengen? Een eerlijke, toekomst en klimaatbestendige regeling, in wijsheid overeen gekomen, en niet een die onder druk weer te klein, te technisch, te sfeerbedervend is? En hoe voorkomen we dat niet hele groepen mensen hierin een nog hardnekkiger afkeer krijgen van de democratische keuzes in de samenleving? “Democratie is een leugen”, stuurde een boerenneefje me vorige week al op sociale media toe.

Ik hoop op meer goede gesprekken, als met mijn vader, als met deze energieke boer. We zullen het ook nodig hebben om met elkaar te blijven samenleven. Het zou de LTO sieren om hierin te investeren, anders zou de geest wel eens voor lange tijd uit de fles kunnen zijn.

2/3 artikelen over | Registreer om meer artikelen te lezen.