GLB: inkomenssteun in de vorm van keuzemenu

Er komt een basisbetaling, waaraan voorwaarden worden verbonden. Daar bovenop kunnen boeren hun steun verhogen door extra inspanningen te doen voor klimaat, milieu en biodiversiteit, via zogenoemde ecoregelingen. Foto: Hans Prinsen
Er komt een basisbetaling, waaraan voorwaarden worden verbonden. Daar bovenop kunnen boeren hun steun verhogen door extra inspanningen te doen voor klimaat, milieu en biodiversiteit, via zogenoemde ecoregelingen. Foto: Hans Prinsen

De Nederlandse boer krijgt het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid voorgeschoteld in de vorm van een keuzemenu met een schijf van vijf. Bodem & lucht, water, landschap, biodiversiteit en klimaat vormen de hoofdpunten.

De veranderingen in het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid krijgen langzaam hun beslag. Terwijl in Brussel de onderhandelingen worden gevoerd tussen de Europese Commissie, het Duits voorzitterschap van de Raad en het Europees Parlement over het nieuwe beleid, werkt het ministerie in Nederland door aan de eigen invulling van het beleid.

Het ministerie heeft op verschillende plekken in het land pilots uitgevoerd, die kennis en ervaringen opleveren voor de manier waarop Nederland werk kan maken van de doelstellingen op gebied van klimaat, biodiversiteit en milieu. De boeren krijgen een menu voorgeschoteld waaruit ze een eigen keuze kunnen maken op basis van een schijf van vijf die wordt gevormd door bodem & lucht, landschap, water, biodiversiteit en klimaat.

Definitieve duidelijkheid wordt pas in de loop van volgend jaar verwacht

De beleidsambtenaren Jan Sevenster en Ad Tabak legden enkele weken geleden aan de Tweede Kamer uit welke richting het op gaat. Maar bij alles wat ze zeggen, maken ze een voorbehoud: zolang er in Brussel nog geen besluiten zijn genomen, is het nog ongewis hoe het er precies uit gaat zien. Definitieve duidelijkheid wordt pas in de loop van volgend jaar verwacht. Eerst moeten de Raad, het Parlement en de Europese Commissie tot een akkoord komen, dan moet dat akkoord officieel bekrachtigd worden en zal de Europese Commissie dat in nieuwe regels uitwerken.

Ecoregelingen in het GLB

Essentie van het nieuwe beleid is dat boeren de productie moeten verduurzamen, een ontwikkeling die op zich onafwendbaar is en waar het in 2018 door Phil Hogan ingediende plan de eerst stap in is. Er komt een basisbetaling, waaraan voorwaarden worden verbonden. Daar bovenop kunnen boeren hun steun verhogen door extra inspanningen te doen voor klimaat, milieu en biodiversiteit, via zogenoemde ecoregelingen. Naast deze twee vormen van directe inkomenssteun, blijft de subsidie voor agrarisch natuurbeheer bestaan. Het betreft drie elementen van het GLB die elkaar aanvullen en niet overlappen.

Sigaar uit eigen doos

Nederlandse boeren kunnen hun inkomenssteun grotendeels op peil houden. Daarvoor moeten ze wel extra inspanningen doen, waarbij een vergoeding wordt gegeven voor de kosten die boeren daarvoor maken. Dat zijn de zogenoemde ecoregelingen in het GLB. Dan kan het (in Nederland) gaan om bijvoorbeeld het inpassen van meer rustgewassen of meerjarige gewassen in het bouwplan, het behoud van langjarig grasland, minder diepploegen, niet doodspuiten van gewassen of het aanleggen en beheren van landschapselementen.

De beloning die daarvoor gegeven wordt kan oplopen tot € 100 tot € 150 per hectare, een bedrag dat overigens van de huidige hectaresteun afgaat. Een deel van de boeren ervaart dat als een sigaar uit eigen doos. De minister stelt daar tegenover dat het wel gaat om geld van de belastingbetaler, waarvoor de maatschappij een tegenprestatie verlangt.

Invoeren puntensysteem

Nederland denkt aan de invoering van een puntensysteem, waarbij boeren zelf kunnen bepalen welke extra elementen ze op hun eigen bedrijf toepassen voor de beloning uit de ecoregeling. De waardering (toekenning van de punten) kan afhankelijk zijn van het type bedrijf, de extra inspanning die het kost, en de regio waarin het bedrijf zich bevindt. Een voorbeeld: het zou heel goed kunnen dat maatregelen om het organisch stofgehalte in de bodem te verhogen in Flevoland meer punten opleveren dan in andere gebieden.

De kunst om evenwicht te houden

Bij de uitvoering van het beleid is het de kunst evenwicht te houden tussen de voorwaarden waaraan de boer moet voldoen om voor zijn basisbetaling in aanmerking te komen, en de beloning die via het puntensysteem kan worden gegeven. Landbouwminister Schouten ziet meer in beloning via het puntensysteem dan via de afgedwongen naleving van voorwaarden. Maar in Europa wordt de discussie gevoerd of er geen geld op de Brusselse plank blijft liggen, als de lidstaten er niet in slagen de inkomenssteun via de ecoregeling ook voluit aan de boeren ten goede te laten komen. Daarvoor hebben de landbouwministers met elkaar een overgangsperiode van twee jaar afgesproken. Het is niet gezegd dat die overgangsperiode ook het eindresultaat zal zijn na de onderhandelingen met het Europees Parlement.

In 2023 gaat het nieuwe Gemeenschappelijke Landbouwbeleid (GLB) van de EU in. Wat is de grootste verandering in het nieuwe beleid en wat doet Nederland zelf? Lees dit en meer op de themapagina GLB

Braakman
Jan Braakman Redacteur



Beheer