Landbouw platleggen helpt de waterkwaliteit niet verbeteren

10-06 | |
van Dijck
Peter van Dijck bestuurslid van de Limburgse Land- en Tuinbouwbond (LLTB)
De Limburgse rivier Niers komt zwaar vervuild met stikstof Nederland binnen. Het is onjuist dat men de Nederlandse landbouw in staat acht om de waterkwaliteit in de Niers ‘goed’ te krijgen, stelt Peter van Dijck - Foto: ANP
De Limburgse rivier Niers komt zwaar vervuild met stikstof Nederland binnen. Het is onjuist dat men de Nederlandse landbouw in staat acht om de waterkwaliteit in de Niers ‘goed’ te krijgen, stelt Peter van Dijck - Foto: ANP

Nuance en redelijkheid vormen de enige weg om EU-doelen te behalen. De rol van de landbouw wordt overdreven.

In het opinie-artikel van Teo Wams van Natuurmonumenten, afgelopen week, zitten enkele fundamentele fouten.

Om te beginnen verdient de veronderstelling dat Nederland het slechtste waterland zou zijn een hele brok nuance. Al was het alleen al hierom: onze waterkwaliteit is niet alleen het resultaat van ons eigen handelen, doch ook van onze buurlanden.

Onjuiste vergelijkingen

De vergelijking met andere landen die Teo Wams maakt, is hier en daar pertinent onjuist. Zo rapporteert Roemenië maar over 10% van haar waterlichamen. Een land als Finland net iets meer. De percentages die in het rapport van Natuurmonumenten genoemd worden, gaan alleen over de gerapporteerde wateren en zeggen niets over de toestand in het land zelf. De kans dat Finland beter scoort dan Nederland is, gezien de bevolkingsdichtheid, overigens levensgroot.

De rol van de landbouw

Tweede fout betreft de rol van de landbouw. Natuurmonumenten meent dat Nederland met het nieuwe plattelandsbeleid NPLG aan de Europese Kaderrichtlijn Water gaat voldoen. Dat is onzin. Rapportages van het Regionaal BestuursOverleg Maas (RBOM) laten zien dat de bijdrage uit het buitenland in Limburg boven de 70% is.

De opgave van het waterschap, als afvalwaterzuiveraar, is in kilo’s stikstof twee maal zo groot als de landbouwopgave. Ook landbouw zal moeten innoveren en zuiniger omgaan met nutriënten. Maar dit geeft geen doorslaggevend effect, het is meer gerommel in de marge.

Import van vervuiling

Ook hierbij is kennis van zaken belangrijk. De Niers bijvoorbeeld komt zwaar vervuild met stikstof Nederland binnen. Deze rivier is voor het westelijk deel van het Roergebied een belangrijke waterafvoer. In droge perioden bestaat een groot deel uit gezuiverd rioolwater. Deze zuivering is zeker niet absoluut, zoals de gehalten N laten zien.

Mocht Duitsland stoppen met het winnen van bruinkool, dan wordt de rivier nog vuiler. Voor de bruinkoolwinning worden gigantische hoeveelheden grondwater weggepompt. Naast een enorme aanslag op de – ook Limburgse en Brabantse – grondwaterstand zorgt dit oppompen en afvoeren van grondwater wel voor relatief schoner en koeler water in de Niers.

Zo leggen we straks de landbouw in hele delen van Nederland volkomen plat en komen er over tien jaar achter dat de doelen nog lang niet gehaald worden

Nu rapporteert Nederland de Niers als slecht. Gezien bovenstaande is het onjuist dat men de Nederlandse landbouw in staat acht om de waterkwaliteit in de Niers ‘goed’ te krijgen. Triest is dat de minister van Natuur en Stikstof dit naar alle waarschijnlijkheid wel vermoedt. De minister denkt met het grootschalig herinrichten van beekdalen de puntlozingen van de waterzuiveringen en industrieën en de buitenlandse invloed op te lossen. Zo leggen we straks de landbouw in hele delen van Nederland volkomen plat en komen er over tien jaar achter dat de doelen nog lang niet gehaald worden.

De instelling van overgangsgebieden rondom Natura 2000 zal nog veel minder helpen de KRW-doelen te halen. De problemen rondom kwaliteit zitten in algemene zin juist niet rondom deze gebieden.

Verdroging

Verder zien we dat de KRW botst met de strijd tegen verdroging. Waterkwaliteit en vaak ook beek-ecologie hebben baat bij meer doorstroming. Echter, in perioden van droogte zouden we, in het kader van waterconservering, als landbouw veel liever strakker sturen op het vasthouden van water.

Waterschappen worstelen met deze opgave. Meanderende beken zijn niet te sturen en blijven leeglopen in tijden van droogte. Ook hier een geval van wensdenken. Terug naar het beeksysteem van 1800 willen met een bevolking die vertienvoudigd is. Welk doel staat bovenaan, KRW of droogtebestrijding?

Elke nieuwe meanderende beek leidt er nu toe dat het gebied eromheen, dus natuur en landbouw, verdroogt. Maar ja, het moet van de KRW…

De strijd tegen verdroging gaan we niet winnen met het instellen van onttrekkingsverboden voor de landbouw. Ons Limburgse beeksysteem voert jaarlijks meer af dan de landbouw in 20 jaar gemiddeld oppompt. Daarnaast zijn er nog diverse andere onttrekkers, deels in beeld, maar grotendeels erbuiten. Elke nieuwe meanderende beek leidt er nu toe dat het gebied eromheen, dus natuur en landbouw, verdroogt. Maar ja, het moet van de KRW…

2027 onhaalbaar

Ik zie in het KRW-verhaal een grote overeenkomst met de Natura 2000-opgave. Een aantal belangenclubs probeert het probleem zo groot mogelijk te maken en zo de eigen agenda een boost te geven. Rapportages worden in ieders eigen voordeel uitgelegd, maar het grote plaatje ontbreekt.

Blijkens haar reactie lijkt ook de Unie van Waterschappen niet te willen inzien dat 2027 absoluut onhaalbaar is voor zowel het doel als de maatregelen. De KRW is voor Nederland wensdenken, niet alleen voor 2027, maar ook voor 2050. Dat wil overigens niet zeggen dat we per direct moeten stoppen met alle inspanningen en maatregelen.

Verjuridisering van problemen

Verjuridisering van problemen heeft als effect dat we de geringe beschikbare menskracht niet inzetten om de waterkwaliteit te verbeteren. Elke organisatie heeft onvervulde vacatures. Bestaande maatregelen worden al niet uitgevoerd door een gebrek aan tijd.

Geld echter is schijnbaar geen probleem, althans niet op het niveau van de rijksoverheid. Ik ben benieuwd wat de reactie van ingezetenen wordt op de fikse verhogingen van de zuiveringsbijdragen.

Verjuridisering leidt ook niet tot het sneller naderen van doelen, integendeel zelfs. Nuance en redelijkheid vormen de enige weg om EU-doelen te naderen. Ons land staat stil vanwege ons onvermogen op dit punt. Niet omdat natuur- en waterkwaliteit achteruitholt.



Beheer