Landbouwdieren in rampen: betere voorbereiding nodig

03-06 | |
Zwiers
Sabine Zwiers Senior campaigner bij IFAW, International Fund for Animal Welfare
Misset - 414216 Limburg, extreme wateroverlast op landbouwgron, boeren helpen met evacueeren
Paarden worden in veiligheid gebracht in Zuid-Limburg tijdens de overstromingen in juli 2021. Foto: Bert Jansen

Bij rampen zoals overstromingen worden ook dieren slachtoffer. Volgens Sabine Zwiers moet er meer gebeuren om hierop voorbereid te zijn.

De beelden van vluchtelingen uit Oekraïne met hun huisdier op de arm gingen de afgelopen maanden de wereld over. Het maakte maar al te duidelijk dat dieren ook slachtoffer zijn van conflicten of andere rampen. In een nieuw rapport Animals, People and War: The Impact of Conflict laat IFAW (International Fund for Animal Welfare) zien waarom we dieren, waaronder gezelschapsdieren, vee, dierentuindieren en wilde dieren, een plek moeten geven in onze crisisstructuur.

Landbouwdieren raken gewond bij aanvallen of worden achtergelaten zonder verzorging, omdat boeren de crisis moeten ontvluchten. Ze worden slachtoffer van de vele landmijnen die vaak nog jaren blijven liggen in de velden. Ook kunnen via kadavers ziekten worden verspreid. Landbouwgronden worden verwoest en voedselketens verbroken.

Overstromingen in Limburg

We hoeven echter niet ver te kijken om te zien hoe kwetsbaar vee is bij rampen. Bij de overstroming in Limburg vorig jaar verdronken koeien, geiten, schapen en kippen en werd duidelijk hoe moeilijk het is om dieren op tijd te verplaatsen naar een veilige plek. De bereidheid van boeren om elkaar te helpen was erg groot. Er werden stallen en transportwagens beschikbaar gesteld. Maar een ramp is een complexe situatie. Afstemming met ander hulpdiensten is erg belangrijk, zodat je weet waar het veilig is, andere hulp niet belemmert of jezelf en je dieren in gevaar brengt.

Hoewel boeren in eerste instantie zelf verantwoordelijk zijn voor evacuatie, hebben weinig boeren een plan

Er bestaat al geruime tijd een leidraad voor de evacuatie van vee bij overstromingen. Deze is nauwelijks bekend bij de verantwoordelijke overheid en bij boeren zelf. Er bestaan geen structuren om snel in actie te komen bij een dreigende ramp. Hoewel boeren in eerste instantie zelf verantwoordelijk zijn voor evacuatie, hebben weinig boeren een plan. Net zomin als de gemeenten die hen horen te helpen. Nu de minister van justitie (verantwoordelijk voor crisis en rampen) heeft toegezegd dat dieren en dierenhulpverleners een plek moeten krijgen in de Nederlandse crisisstructuur, is het belangrijk dat boeren in gesprek gaan met gemeenten en veiligheidsregio’s hoe dit er voor hun dieren uit kan zien.

IFAW werkt met deskundigen samen om te kijken wat er voor specifieke diergroepen mogelijk is. Op het gebied van landbouwhuisdieren heeft dierenarts Joris Wijnker van VPH Consultancy zich de laatste jaren toegelegd op veterinair crisismanagement en samen met collega Stefan Leinenga de Veehouderij Evacuatie Beoordeling (VEB) ontwikkeld.

Zelfredzaamheid verbeteren

In een pilotproject samen met LTO Nederland en de Veiligheidsregio Utrecht is de VEB uitgevoerd bij verschillende geïnteresseerde veehouders. De kern van de VEB is het scoren van het bedrijf op gedetailleerde parameters wat leidt tot een concreet inzicht of dit bedrijf te evacueren valt, wat daarvoor nodig is, hoe de opvang van de dieren geregeld dient te worden en op welke wijze de veehouder zijn/haar zelfredzaamheid kan verbeteren.

De VEB kan los van iedere crisissituatie al worden uitgevoerd en leidt tot een goed overzicht in een aangewezen risicogebied van wat de (on)mogelijkheden zijn bij een evacuatie. Voor de betreffende gemeenten en veiligheidsregio’s is de VEB een heel relevant instrument, omdat hiermee goed onderbouwde beslissingen genomen kunnen worden wanneer er nauwelijks tijd beschikbaar is om ingrijpende besluiten te nemen zoals in crisistijd, bij een evacuatie van mens en dier. Het eindrapport van deze pilot is in oktober 2021 aangeboden aan het ministerie van landbouw.

Crisiscentrum landbouwdieren

Idealiter zou er een permanent crisiscentrum landbouwdieren moeten komen dat de VEB uitvoert, de informatie beheert en deze vervolgens deelt met veiligheidsregio’s en hulpdiensten wanneer nodig. Ook zou een dergelijke aanpak een belangrijke informatiebron kunnen zijn voor de brandweer bij de bestrijding van stalbranden en het beperken van dierenleed. Vaak is van tevoren niet bekend om wat voor vee het gaat en hoe deze te redden zijn.

Op dit moment werkt Wijnker aan een nieuw projectvoorstel om dit crisiscentrum vorm te geven en te kijken waar het operationeel het beste ingebed kan worden om zo het maximale effect te bereiken in de ondersteuning en hulpverlening.

Gemeentebestuur

Veehouders die geïnteresseerd zijn in dit onderwerp kunnen het beste contact opnemen met hun gemeentebestuur. Gezamenlijk kunnen gemeentes dan binnen de betreffende veiligheidsregio hier een concreet crisisplan voor maken, waarbij de VEB als instrument kan worden ingezet in de voorbereiding en uitvoering.

Meer over


Beheer