Niet elke glastuinder slachtoffer van hoge gasprijs

Tuinders die op de dagmarkt gas kopen zijn de klos. Het gas is zo duur dat het de kostprijs opdrijft tot ver boven de opbrengstprijs. - Foto: Fred Libochant
Tuinders die op de dagmarkt gas kopen zijn de klos. Het gas is zo duur dat het de kostprijs opdrijft tot ver boven de opbrengstprijs. - Foto: Fred Libochant

De glastuinbouw is veel in het nieuws in verband met de zo fel gestegen gasprijs. Maar de reportages in kranten en op tv over noodlijdende tuinders, die nu zoveel voor het gas moeten betalen dat ze hun kas dan maar liever leeg laten liggen, vertellen niet het hele verhaal. Dat is complexer en diffuus. Vijf vragen en antwoorden over de tuinbouw en de gasprijs.

1. Wat is er zo ingewikkeld aan kassen en energie?

De glastuinders waren in 2000 met zijn allen bij elkaar nog goed voor 10% van het gasverbruik van Nederland. Maar de energiemarkt zou geliberaliseerd gaan worden. Dat maakte definitief een einde aan de speciale gasprijs die het staatsbedrijf Gasunie lange tijd met de glastuinbouw als sector had afgesproken. Op de vrije markt zou gas wel eens veel duurder kunnen worden, dus startte de sector het programma Kas Als Energiebron. Onder dat motto onderzochten telers hoe er een betere spreiding kon komen in de afhankelijkheid van én gas én elektriciteit én aardwarmte én restwarmte én houtstook. En natuurlijk kwam er focus op energiebesparing, volgens het inmiddels gemeengoed geworden programma Het Nieuwe Telen. De kassen verbruiken nu nog 6% van onze nationale gasconsumptie.

2. Hoe slim is de teler bezig op de vrije energiemarkt?

Al bijna twintig jaar is elke Nederlandse glastuinder behalve teeltspecialist ook energiespecialist. Hij koopt gas in en houdt scherp in de gaten hoeveel hij langer van tevoren vastlegt en hoeveel hij op de dagmarkt koopt. Hetzelfde geldt voor stroom, dat hij soms ook vérkoopt. Veel tuinders hebben een gasgestookte wkk-installatie: een motor waar gas in gaat en waar warmte en stroom (én CO2 voor de planten) uit komt. Die stroom gebruiken ze deels zelf, bijvoorbeeld voor belichting in de kas, maar leveren ze ook terug aan het net.

3. Hoeveel schade lijden telers nu echt door duur gas?

Elke tuinder heeft zijn eigen mix van inkoop en verkoop, voor lange of korte termijn. De bedrijven die nu veel in het nieuws zijn, zijn de telers die zich in 2020 hebben laten verleiden tot het kopen van veel, of zelfs ál hun gas op de dagmarkt. Die prijs lag bijna een jaar lang lager dan de prijs voor gas dat voor de komende jaren kon worden vastgelegd. Nu is dat in enkele maanden volledig omgeslagen. Het gas dat zij zouden moeten kopen om hun kas te verwarmen is zo duur dat het de kostprijs van hun komkommers, tomaten of paprika’s opdrijft tot ver boven wat ze normaal van hun afnemers de supermarkten kunnen krijgen. Moeten ze doortelen, dan kan ze dat tonnen kosten.

4. Maar er zijn dus ook telers die geen verlies lijden?

Er zijn ook nog genoeg bedrijven die wel voor zekerheid hebben gekozen. Zij kochten gas in voor de komende jaren voor prijzen die in 2020 hoger waren dan het daggas, maar die vele malen lager zijn dan wat daggas nú kost. En óók lager dan wat het gas voor de komende jaren nu kost. Een zeer lucratieve strategie voor deze tuinders is het verstoken van dat goedkopere gas in een wkk. Behalve dat ze er hun teelt mee verwarmen, wekken ze er ook stroom mee op die ze nu – tegen eveneens zeer hoge elektraprijzen – op de markt kwijt kunnen.

5. Wat zijn de gevolgen voor aanbod en prijzen in de supermarkt?

Deze telers kunnen zonder problemen doortelen. Maar per saldo zal er toch minder product op de markt komen, omdat de telers die van duur gas afhankelijk zijn eerder stoppen met hun huidige teelt en later weer zullen starten met een nieuwe; dit om de koude maanden zo veel mogelijk te ontwijken. Dat gat in de markt zal zonder twijfel worden opgevuld door de telers in Zuid-Europa. Die zijn veel minder afhankelijk van energie – hoogstens van duurdere diesel voor het wegtransport van Spanje naar de Noordwest-Europese landen. Of er daadwerkelijk schaarste aan groente zal optreden, is afhankelijk van de snelheid waarmee de Spaanse telers nu hun productie kunnen opstarten, én hoe lang ze volgend voorjaar hun producten kwantitatief en kwalitatief op peil kunnen houden.

Marktinformatie over energieprijzen zoals van diesel, gas, en elektra vind je op FoodAgribusiness.nl/markt

van der Scheer



Beheer