Onzekerheid over stikstof maakt fosfaatrechtenhandel stroef

07-12-2019 | |
Foto: Koos Groenewold -
Foto: Koos Groenewold

De gelijkenissen tussen de handel in fosfaatrechten van dit jaar en vorig jaar zijn ver te zoeken. Met name in de tweede helft van het jaar speelt de onzekerheid omtrent het stikstofbeleid hierin een belangrijke rol.

De handel in fosfaatrechten loopt dit jaar behoorlijk stroef. De onzekerheid over het stikstofbeleid heeft er zelfs voor gezorgd dat de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) de afwikkeling van fosfaatrechtentransacties heeft stilgelegd.

Dat de afwikkeling van de transacties bij RVO.nl stil ligt, betekent overigens niet dat er geen handel plaatsvindt op dit moment. Als de transacties voor 31 december zijn ingediend bij RVO.nl, zit het volgens handelaren goed. De kans bestaat dan wel dat de transactie pas in februari wordt afgehandeld bij RVO.nl.

Handelaren zien vooral veel vraag naar leaserechten, maar het aanbod is heel erg krap. Dat kan volgens hen voor problemen zorgen bij melkveehouders die dit jaar hebben afgewacht en het bijkopen of -leasen van fosfaatrechten hebben uitgesteld. Deze groep veehouders krabt zich nu wel even achter de oren.

Deze melkveehouders krijgen nu de deksel op de neus en moeten nu welhaast rechten kopen. Dat vergt echter een veel grotere investering dan het leasen van rechten. Dat scheelt al snel € 100 per netto kilo fosfaat.

Prijs fosfaatrechten ver onder notering van een jaar geleden

De prijsontwikkeling van de fosfaatrechten toont dit jaar maar weinig overeenkomsten met vorig jaar. Sowieso lag de prijs het hele jaar onder het niveau van een jaar geleden. Alleen in februari schurkte de prijs eventjes tegen het niveau van 2018 aan, maar daarna is het prijsverschil eigenlijk alleen maar groter geworden. Begin oktober was het verschil groot, toen lag de prijs op het dieptepunt van dit jaar (€ 123 per netto kilo), terwijl fosfaatrechten in die periode een jaar eerder juist de prijspiek bereikten: € 276 per netto-kilo.

In de afgelopen periode is de prijs, met af en toe een sprongetje omhoog, naar beneden gegaan. Het aanbod aan fosfaatrechten is er wel, maar kopers zijn in een dalende markt altijd afwachtend met het kopen. Want waarom kopen voor een bepaalde prijs als diezelfde prijs een week later een stuk lager ligt? Dat heeft er in de voorbije weken voor gezorgd dat de kans op de hogere prijzen heel erg klein is en blijft. Op online platformen werden af en toe wel trucs uitgehaald om wat reuring in de markt te krijgen, maar over het algemeen bleef de tendens toch licht dalend.

20% afroming om snel onder sectorplafond te komen

Waar vorig jaar af en toe flinke partijen fosfaatrechten werden verhandeld, beperkt de handel zich dit jaar vooral tot relatief kleine partijen. De grote partijen die zijn verhandeld, zijn voornamelijk in de eerste helft van het jaar van eigenaar gewisseld. De afgelopen periode gaat het vooral om kleinere partijen die worden gekocht. Dat heeft deels te maken met het aanbod, want dat bestaat ook vaak uit porties die over het algemeen wat kleiner zijn.

Daarnaast speelt ook de verhoging van het afromingspercentage naar 20 een grote rol in het feit dat minder wordt gehandeld.

Sinds juni is het afromingspercentage in de handel met fosfaatrechten 20, om het aantal fosfaatrechten in de markt sneller onder het sectorplafond van 84,5 miljoen kilo fosfaat te krijgen. Vlak voor de verhoging van het afromingspercentage werd nog veel gehandeld, maar daarna is het aanmerkelijk rustiger.

Vooral het verleasen van fosfaatrechten is door de afromingspercentageverhoging veel minder interessant geworden

Afgelopen week vertelde landbouwminister Carola Schouten tijdens een debat in de Tweede Kamer dat er tot 1 november 105.000 kilo aan fosfaatrechten zijn afgeroomd, waarmee het doel nog lang niet bereikt is. Vorig jaar zijn ruim 422.000 fosfaatrechten afgeroomd, mede omdat veel bedrijven in het eerste jaar van het fosfaatrechtenstelsel het aantal fosfaatrechten in overeenstemming moest brengen met de veestapel.

Vooral het verleasen van fosfaatrechten is door de afromingspercentageverhoging veel minder interessant geworden. Vorig jaar verleasden melkveehouders die nog fosfaatrechten over hadden een partij rechten en ze kochten de afroming terug in 0%-rechten. Deze 0%-rechten worden gekocht, maar zijn pas het volgende jaar inzetbaar. Onderaan de streep hielden ze dan ook nog een bedrag over. Dat is bij een afroming van 20% veel minder het geval. In de eerste plaats moeten meer 0%-rechten worden teruggekocht, terwijl door het lage prijsniveau van de leaserechten het verleasen ook nog eens minder opleverde.

Handel stikstofrechten blijft moeilijk zonder duidelijke overheidsregels

Waar fosfaatrechten gewoon een-op-een kunnen worden verhandeld tussen melkveehouders, gaat die vlieger bij stikstofrechten niet op. Dat heeft vooral te maken met de herkomst van de stikstofrechten. Rechten die van bedrijven komen die dichter bij een natuurgebied liggen, zijn om die reden meer waard dan rechten van agrarische bedrijven die niet in de buurt van een natuurgebied liggen. Daarnaast is het ook maatwerk.

“Iedere agrarisch ondernemer kan zijn stikstofuitstoot (emissie) uitrekenen, afhankelijk van de vergunde situatie en dieraantallen”, legt Eric Peters, adviseur productierechten bij agrarisch advies- en bemiddelingsbureau Farmel, uit. “De depositie op een natuurgebied is echter voor ieder bedrijf verschillend.” Vooral dat laatste maakt de markt voor stikstofrechten heel erg ingewikkeld, meent Peters.

Hij ziet dat er wel wat wordt geïnformeerd. Zowel potentiële kopers als verkopers melden zich bij Farmel om te horen wat er mogelijk is. “Tot op heden is er nog niet zoveel mogelijk”, vertelt Peters. “Zo lang er vanuit de overheid geen concrete plannen op tafel liggen, blijf het heel lastig in te schatten hoe de markt voor stikstofrechten zich gaat ontwikkelen.”

Het zijn ook de grotere bouwbedrijven en projectontwikkelaars die rechten willen kopen

Bemiddelaars en handelaren die zich tot nu toe vooral op fosfaatrechten richten, waaronder Farmel, merken op dat het nu lastig is om in te schatten met welke prijzen melkveehouders rekening kunnen houden voor stikstofrechten. Pas als er echt volledige duidelijkheid komt vanuit de overheid, valt ook meer te zeggen over de marktprijzen van stikstof- of ammoniakrechten.

Op internet zijn wel wat partijen te vinden waar een prijs wordt genoemd, maar het is dus de vraag of dat ook daadwerkelijk een reële marktprijs is. “Omdat er op dit moment niets duidelijk is over de verhouding tussen vraag en aanbod, kan je geen prijs noemen. Dat was bij de invoering van fosfaatrechten ook zo”, aldus Peters.

Het lijkt duidelijk dat het verkopen van rechten financieel het meest aantrekkelijk wordt

Hoewel dus nog geen prijzen worden genoemd, is er al wel aanbod aan stikstofrechten te vinden op internet. Op verschillende websites worden partijen aangeboden, maar prijzen worden hierbij niet vermeld. Handelaren merken wel dat er aan de andere kant van de markt ook partijen zijn die al voorzichtig informeren of ze stikstofrechten kunnen kopen. “Dat zijn niet alleen bedrijven uit de agrarische sector”, vertelt Peters. “Het zijn ook de grotere bouwbedrijven en projectontwikkelaars die rechten willen kopen. Ze hebben in ieder geval hun interesse kenbaar gemaakt.”

Al is er nog geen duidelijkheid over de spelregels in de handel met stikstofrechten, het lijkt al wel duidelijk dat het verkopen van rechten financieel het meest aantrekkelijk wordt. Anders gezegd, hoe groter de stikstofdepositie op een natuurgebied, hoe meer de rechten waard zullen zijn.

Bussink
Frank Bussink Voormalig redacteur


Beheer