Pleidooi voor voedselsoevereiniteit

24-12-2021 | |
Geurts
Guus Geurts Coördinator van de Werkgroep Voedselrechtvaardigheid.
Foto: Ruud Ploeg
Foto: Ruud Ploeg

Lokale landbouwproductie en geen dumping. Dat is een van de elementen van voedselsoevereiniteit. Die is volgens Guus Geurts dus ook in het belang van het gezinsbedrijf.

Afgelopen maand stuurden we de Petitie voor Voedselsoevereiniteit en klimaatrechtvaardigheid naar de Tweede Kamer en de ministeries. Hierin doen wij voorstellen voor een rechtvaardiger handels-, landbouw-, klimaat- en energiebeleid. Het voorkomen van een desastreuze klimaatverandering en verlies van biodiversiteit, de bescherming van het recht op voedsel en het recht op levensonderhoud van boeren, herders en Inheemse volkeren, hebben immers alles te maken met de politieke keuze voor concurrentie op de wereldmarkt binnen de WTO en andere vrijhandelsverdragen. Ook het EU Gemeenschappelijke Landbouwbeleid (GLB) is hier sinds 1992 op afgestemd. De hervorming van het GLB die dit jaar is afgesproken voor de periode tot 2027, gaat helaas weer op dezelfde voet verder.

Voedselsoevereiniteit

Het gaat daarin lijnrecht in tegen het concept voedselsoevereiniteit dat sinds 1996 wordt bepleit door de internationale boerenbeweging La Via Campesina. Dit om een alternatief te bieden voor het neoliberale beleid dat onder andere is vastgelegd in WTO-landbouwakkoord in 1995. Hierdoor werden landen gedwongen een deel van hun bescherming op te heffen en werden EU en Amerikaanse landbouwsubsidies die leiden tot dumping, ‘gelegaliseerd’. Dit beleid is vooral gericht om multinationals een breekijzer te bieden markten binnen te dringen ten koste van de bestaanszekerheid van boeren en de voedselzekerheid.

Landen mogen zich beschermen tegen goedkope (gedumpte) import

Voedselsoevereiniteit is het recht van staten en volkeren om hun eigen voedsel- en landbouwsystemen democratisch te definiëren zonder schade toe te brengen aan andere mensen of het milieu. Dat betekent onder meer dat de prioriteit wordt gegeven aan lokale landbouwproductie om de bevolking te voeden. Ook moeten de rechten van boeren, herders en vissers van toegang tot land, (vis)water en zaden worden gerespecteerd, waarbij de belangrijke rol van vrouwen in de voedselvoorziening wordt erkend. Het betekent ook dat landen zich mogen beschermen tegen goedkope (gedumpte) import, terwijl geen dumping van overschotten onder de kostprijs is toegestaan. Boeren dienen kostendekkende prijzen te krijgen waarbij toepassing van importheffingen en productiebeheersing van cruciaal belang zijn.

Klimaatrechtvaardigheid

Sinds de klimaattop in Kopenhagen in 2009 bepleit Via Campesina dat voedselsoevereiniteit ook de sleutel is tot klimaatrechtvaardigheid omdat het de uitstoot van broeikasgassen kan beperken dan wel vastleggen in organische stof. Zo leidt een zo groot mogelijke zelfvoorziening in de (EU-)regio tot veel minder transport. Voorts kan de Europese bedrage aan de vernietiging van natuurgebieden voor producten als soja, palmolie, suikerriet en rundvlees sterk worden verminderd. Nu heeft de EU de verantwoordelijkheid voor de uitstoot die hiermee gepaard gaat, verschoven naar de landen van herkomst. Daarbij is het vooral de landbouw die koolstof kan vastleggen door het verhogen van de organische stof in de bodem en het planten van bomen binnen voedselbossen en agroforestry. Dit heeft bijkomende voordelen zoals verhoging van de biodiversiteit en vastlegging van water die zowel overstromingen en droogtes helpt te voorkomen.

EU-marktbescherming, minimumprijzen en productiebeheersing kunnen leiden tot eerlijke prijzen aan de boer

Voor het behalen van beide doelen is hervorming van het handelsbeleid en het GLB cruciaal. EU-marktbescherming, minimumprijzen en productiebeheersing binnen de akkerbouw en veehouderij kunnen leiden tot eerlijke prijzen aan de boer, échte kringlooplandbouw, en een einde aan de dumping. Marktbescherming maakt het ook mogelijk om hoge EU-brede CO2-heffingen op te leggen en de milieueisen (in lijn met Farm to Fork) te verhogen, omdat de boeren die extra kosten terugzien in hun prijzen. Dan kan het GLB-budget grotendeels worden ingezet om boeren te betalen voor de verlening van groene diensten aan de maatschappij, zoals genoemde verhoging van organische stof en planten van bomen.

Nieuw regeerakkoord

Met deze hervorming kan een flinke stap worden gezet in het bereiken van de doelstellingen in het regeerakkoord zoals transitie naar kringlooplandbouw en het bieden van een goed verdienmodel aan boeren. Zowel doelstellingen op gebied van waterkwaliteit, bodem, klimaat, biodiversiteit en vermindering van stikstof kunnen worden bereikt. Boeren kunnen dan namelijk ook met minder dieren en eventuele groene diensten, een goede boterham verdienen en hoeven niet te worden verplaatst. Zonder genoemde EU-hervorming is het zeer de vraag of genoemde doelstellingen kunnen worden behaald met steun van de boeren. Het is goed dat het kabinet de positie van boeren in de keten wil verstevigen, maar genoemde EU-minimumprijs zou veel meer zoden aan de dijk zetten.

Voorts zet het nieuw kabinet binnen handelsverdragen ‘in op hoge standaarden voor eerlijke productie, mensenrechten, voedselveiligheid, duurzame groei en klimaat’. Helaas mogen er binnen bijvoorbeeld Ceta en EU-Mercosur geen eisen op deze gebieden worden gesteld aan importproducten. Daarbij worden sociale en milieuzaken alleen geregeld binnen niet afdwingbare duurzaamheidshoofdstukken. Dus zo lang het kabinet hier geen afstand van neemt, blijft het bij mooie woorden.

Meer Europese zelfvoorziening

Meer Europese zelfvoorziening ligt juist in lijn met de strategische autonomie en – soevereiniteit die wordt nagestreefd door de nieuwe regeringen in Nederland en Duitsland. De coronacrisis toont aan dat Europa veel te afhankelijk is geworden van landen buiten Europa voor essentiële producten als beschermingsmiddelen, vaccins en medicijnen. Maar ook voedsel is natuurlijk essentieel zeker met het oog op de escalerende klimaatcrisis. Juist landen uit het mondiale Zuiden hebben veel te winnen met genoemde hervorming. Zij zijn potentiële bondgenoten zijn van de EU in een pleidooi voor nieuwe rechtvaardige en milieuvriendelijke, in plaats van de huidige WTO-regels.

Wat zijn de voor- en nadelen van handelsverdragen voor agrifood? En welke verdragen zijn er? Lees meer over handel op deze themapagina



Beheer