Scheiding van grond en onderneming bij overname

Vergaderboer Columnist
Foto: Koos Groenewold, bewerkt
Foto: Koos Groenewold, bewerkt

Stop met gedachte dat boerenbedrijf steeds door de opvolger in zijn geheel overgenomen kan worden.

Grond wordt schaars en onbetaalbaar. Dat blijkt angstig duidelijk uit het rapport van het Planbureau over het gebruik van grond in Nederland. Het is geschreven om de nieuwe regering handvatten te geven voor het beleid voor de komende jaren. Rampzalig voor de landbouw. Er wordt per jaar 6.000 hectare landbouwgrond herbestemd voor woningbouw, natuur en wegenbouw. Tien procent van de boerengrond moet worden opgeofferd.

Het lijkt alsof Tjeerd de Groot het rapport heeft geschreven. Maar met D66 stevig in het zadel kan het best eens gaan gebeuren. Voor boeren is er een simpele oplossing: ze worden uitgekocht om het woningbouwprobleem op te lossen en ruimte te bieden aan natuur. Maar dan komt het: deze grondonttrekking is ook nodig voor de noodzakelijke transitie van de landbouw.

Bedrijfsovername en landbouwgrond

De soep wordt vast niet zo heet gegeten als die wordt opgediend. Maar toch: grond blijft schaars en duur. Daar moeten we ons op instellen. De problemen bij bedrijfsovername worden steeds groter. De overnameprijzen zijn voor de opvolger niet meer op te brengen. Een miljoenenbedrijf – en dat is een boer met eigen grond – is voor een jonge boer praktisch niet te betalen.

De vraag die je daaraan moet koppelen is dan: is dit specifiek voor de landbouw het geval? Het antwoord is nee. Er is in het mkb-bedrijf geen branche te bedenken waar een opvolger een paar miljoen kan ophoesten om het bedrijf over te nemen. Ook daar is net als in de landbouw het punt van de vererving. Als er meer kinderen zijn wordt het probleem nog groter. Vooral als de ouders alle kinderen gelijk willen behandelen bij de verdeling van het bezit. Dus moet er gezocht worden naar nieuwe oplossingen voor de financiering.

Besloten vennootschap

Gemakkelijk is dan de roep ‘terug naar vroeger’ te volgen. Naar kleinere bedrijven, dus lagere overnamekosten. Velen in de – vooral linkse – politiek roepen dit ook. Maar ze zeggen er niet bij hoe de opvolgers de kost kunnen verdienen op dat bedrijf. Dus valt die mogelijkheid af. Als je het geld in de familieboerderij wilt houden, kun je ook denken aan een scheiding van de grond en de gebouwen, vee en inventaris. De grond – en eventueel ook de gebouwen – in een besloten vennootschap (bv), waarin alle kinderen aandelen hebben. Dat is een model, waar familiebedrijven buiten de landbouw gebruik van maken. Als ze doorgroeien, gaan ze nog verder, door de hele onderneming in een familie-bv onder te brengen. Zoals de familie Van Eerd, die de aandelen van supermarkt Jumbo in bezit heeft. Die hebben veel eerder de stap gezet, waar de landbouw voor staat. In 1921 begon een voorvader van de familie Van Eerd met een klein groothandeltje.

sale en leaseback-constructie

Als je onderneming en grond wil scheiden, is misschien ook het initiatief van de Triodos Bank de moeite waard. Die hebben een nieuw poot aan hun bedrijf met de naam Aardpeer. Die wil grond kopen en verpachten aan de boer. Uiteraard met voorwaarden, die bij Triodos passen. Dat betekent duurzaam boeren en ‘natuurgedreven’, zoals Triodos dat noemt. Niet zo’n gek idee, vooral omdat Triodos ook faciliteiten kan bieden die belastingtechnisch geld opleveren.

Ziedaar een paar gedachten. Ik denk dat we af moeten van de gedachte dat een gemiddeld boerenbedrijf in de toekomst steeds door de opvolger in zijn geheel overgenomen kan worden. Daar moeten andere vormen voor worden gevonden. Misschien dat onze adviesbureaus hier goede gedachten over hebben.

Vergaderboer Columnist

2/3 artikelen over | Registreer om meer artikelen te lezen.