Stikstofbeleid zorgt voor onzekere start van 2020

Foto: Misset -
Foto: Misset

Welke kant het opgaat met het stikstofbeleid, is nog niet duidelijk. Boeren gaan verschillend om met die onzekerheid.

Inkrimpen van de veestapel, wel of niet extern salderen, uitkopen bij natuurgebieden, er is heel wat gaande op het gebied van stikstof. Plannen die vorig jaar zijn ingezet, krijgen dit jaar een vervolg. Hoe precies, en in welke mate, dat is niet duidelijk maar veel boeren knijpen hem behoorlijk.

Nog meer regels, soms versneld ingevoerd, maken het uitoefenen van het boerenvak complexer. Niet alleen worden de kosten hoger, sommige boeren vrezen dat ze op termijn de tent zelfs moeten sluiten omdat ze volgens de nieuwe regels te veel stikstof produceren.

2020 jaar van de waarheid?

Wordt 2020 het jaar van de waarheid? De meningen blijken verdeeld. Een deel van de boeren wacht af wat er gaat gebeuren. ‘Laat ze maar met een zak geld komen’, is een veelgehoorde uitspraak op de vraag of ze willen verplaatsen of stoppen. Tegelijk is het zó onvoorstelbaar dat ze vanwege zoiets ‘vaags’ als stikstof hun bedrijf zouden moeten opdoeken, dat ze er niet echt serieus rekening mee houden.

Niks doen en afwachten, is geen optie, een boerenbedrijf is niet even stil te zetten

Er worden net als anders plannen gemaakt en in het voorjaar gaan de aardappelen gewoon weer de grond in. Niks doen en afwachten, is geen optie, een boerenbedrijf is niet even stil te zetten tot er meer duidelijkheid is over de precieze uitwerking van het stikstofbeleid. Dat wil niet zeggen dat het intussen relaxed werken is. In het achterhoofd blijft de onzekerheid wel sluimeren.

Onderzoek naar stress

Niet weten waar je aan toe bent, bezorgt de meeste mensen een hoop stress. Allerlei onderzoeken hebben dat overduidelijk bewezen. Zo publiceerde het wetenschappelijke tijdschrift Nature Communications
in 2016 een onderzoek naar stress en onzekerheid.

45 mensen kregen in de vorm van een computerspel een stapel stenen te zien. Daar kon een slang onder zitten, of niet. Zat er wel een slang onder, dan kregen de deelnemers een elektrische schok op hun hand. Zonder slang, volgde die schok niet. De ene helft van de deelnemers wist vooraf al dat ze sowieso een schok zouden krijgen, de andere helft was de controlegroep. Bij hen was het zeer onzeker of ze wel of geen schok op hun handen zouden krijgen.

Het bleek dat alleen al die onzekerheid van alles teweegbracht wat in verband gebracht wordt met stress, zoals een verhoogde hartslag, zweten en pupilverwijding. Maar: de stress maakte ook dat ze ‘op scherp stonden’ en steeds beter werden in het spel. Ze konden gaandeweg beter inschatten of er wel of geen slang onder de stenen lag. Doordat de onderzoekers het spel echter steeds aanpasten, werd het nooit helemaal voorspelbaar, waardoor de stress nooit verdween. Boeren zullen dit herkennen, voor hen is het de overheid die aan de knoppen van het spel draait waardoor ze nooit zeker weten of er nou wel of geen slang onder de stenen ligt.

Zelf de controle hebben, is een fundamenteel menselijke behoefte

Geen controle hebben

Frenk van Harreveld is hoogleraar Sociale cognitie en gedragsbeïnvloeding aan de Universiteit van Amsterdam. Hij doet onderzoek naar hoe mensen onzekerheid beleven en wat dit voor effect heeft op de manier waarop ze zich gedragen. “Onzekerheid wordt meestal ervaren als een gebrek aan controle. Mensen hebben het gevoel dat ze niet zelf achter het stuur zitten en dat wordt als heel vervelend ervaren. Zelf de controle hebben, is een fundamenteel menselijke behoefte en als je het niet of niet meer meer hebt, ga je proberen het terug te krijgen. Maar dat is niet altijd even makkelijk, want veel van wat je zou willen, ligt buiten je eigen invloedssfeer.”

Protesteren om controle terug te krijgen

Van Harreveld schetst de strategieën die mensen vervolgens hanteren. Ze gaan bijvoorbeeld geloven in iets of iemand die in hun ogen wél controle heeft zoals een god, of een overheid. “Al is dat in dit geval natuurlijk een beetje misplaatst want boeren hebben juist het gevoel dat deze overheid niét biedt wat ze nodig hebben, namelijk zekerheid.”

Hoewel het niet als zodanig is onderzocht, kan Van Harreveld zich voorstellen dat protesteren ook zo’n manier is om de controle weer terug te krijgen. “Dat sommigen wel gaan demonstreren en andere niet, is vermoedelijk omdat de ene persoon meer behoefte heeft aan controle dan de ander.”

We schatten de kans op ellende bij een ander altijd groter in dan bij onszelf

Bedrijfsvoering omgooien

Hij ziet meer manieren waarop boeren proberen de controle weer in eigen handen te krijgen. “Je bedrijfsvoering omgooien en op een andere manier gaan werken.” En dan zijn er nog de boeren die ogenschijnlijk niets doen, zij werken gewoon door en zien wel wat er gaat gebeuren. Ook dat is een manier, denken dat het allemaal niet zo’n vaart zal lopen, dat het allemaal wel goed komt. “Onvoorspelbaarheid ervaren is heel onprettig maar de meeste mensen zijn van nature optimistisch van aard. Ze denken: mij overkomt dat niet, mijn bedrijf is anders, ik val heus niet om. We schatten de kans op ellende bij een ander altijd groter in dan bij onszelf. Dat is niet realistisch maar het is wel heel gezond om zo te denken, het houdt je op de been.”

Dit switchende onzekere beleid van de overheid maakt het alleen maar erger

Protesteren, het roer omgooien, gewoon doorwerken, het zijn dus allemaal zogenaamde coping strategies, manieren om te dealen met de heersende onzekerheid. Feit blijft dat onvoorspelbaarheid als buitengewoon onprettig wordt ervaren. “Het is zelfs nog vervelender dan slecht nieuws. Als de overheid meteen had gezegd: jongens, dit wordt het, dan was dat slecht nieuws geweest en dan waren er vast ook wel protesten geweest, maar dit switchende onzekere beleid, maakt het alleen maar erger.”

Welink
Margreet Welink Redacteur


Beheer