Stress en krulstaarten gaan niet samen

16-11-2019 | Laatste update op 25-01 | |
Foto: Henk Riswick - Foto: Henk Riswick
Foto: Henk Riswick

De Finse varkenshouderij is koploper met het houden van varkens met intacte staarten. Minister Schouten wil in Nederland ook deze kant op. Als het zover komt, wordt varkens houden echt anders.

Een intacte staart van een slachtvarken is gemiddeld 31,6 centimeter lang. Dat blijkt na een week slachtlijnonderzoek door de coöperatieve Finse vleesverwerker HKScan, in samenwerking met de universiteit van Helsinki. Niettemin varieert de staartlengte van varkens enorm. De kortste intacte staart was 22 centimeter lang. De langste staart bleek 40 centimeter. Voortaan hanteert HKScan daarom als norm dat een staart van een vleesvarken 24 centimeter of langer dient te zijn, geen verwonding mag hebben, en dan het predicaat ‘intact’ verdient, legt bedrijfsadviseur Jan Vugts van HKScan uit. Deze definitie is bepaald door professor Anna Valros van de Universiteit van Helsinki.

In Finland is staarten couperen al zeventien jaar verboden. Gelijk met de introductie van deze regel kwam Vugts naar Finland om namens HKScan Finse, en later ook Zweedse, varkenshouders te begeleiden. Varkens houden met lange staarten kent zodoende weinig geheimen voor hem. Datzelfde geldt voor het houden van zeugen met biggen in vrijloopkraamhokken, iets dat in Zweden verplicht is.

Relatie tussen gave staarten en karkasafwijkingen

Een week staartenonderzoek heeft interessante gegevens opgeleverd, vertelt Vugts. Er is namelijk een een-op-een relatie tussen gave staarten en karkasafwijkingen bij de varkens. Zodra uit slachtlijnonderzoek blijkt dat er meer staarten zijn aangevreten dan is ook sprake van meer abcessen en gewrichtsontstekingen. Bij HKScan durven ze daarom te zeggen dat een varken dat met een gave staart van 24 centimeter of langer aan de haak komt, zonder karkasafwijkingen, een fijn en gezond leven heeft gehad. Dat is precies waar het bedrijf naartoe wil. Dat wil varkens mede betalen op dierenwelzijn, waarbij de staart dus als een zichtbare, objectieve maatstaf dient.

Alleen maar winstpunten

Vugts en zijn collega’s zijn ervan overtuigd dat de staat van de staart, de uitval op het bedrijf en de karkaskwaliteit gezamenlijk weergeven hoe het draait op een bedrijf. De Finse varkenshouders krijgen met deze informatie een concreet stuur in handen om het bedrijf in de juiste banen te leiden en de marge te optimaliseren. Gave staarten en weinig slachtafwijkingen zijn namelijk goed voor de portemonnee van de boer, voor de slachterij en het dierenwelzijn is erbij gebaat. Alleen maar winstpunten dus.

Staarten en stress

Varkens houden met lange staarten vraagt een andere benadering, weten de Finnen inmiddels maar al te goed. Kern van de aanpak is denken vanuit het varken, zodat het dier zich op zijn gemak voelt. Stress, waardoor ook veroorzaakt, leidt geheid tot staartbijten. Het stalklimaat, de voeding, de stalbezetting en de diergezondheid dienen gewoon in orde te zijn om varkens met lange staarten te houden. Staartbijten begint van binnen, legt Jan Vugts enigszins cryptisch uit. Dat zit als volgt. Als het voer niet deugt, de darmgezondheid onder de maat is of als varkens trek hebben, begint het staartbijten. Vugts: “Als het van binnen rommelt in het varken gaat het tussen de oren ook niet goed en begint het dier te bijten.”

Onbeperkt voeren

De Finse varkenshouders werken om deze reden vrijwel allemaal met lange troggen en voeren onbeperkt. Samen vreten vermindert stress en door te zorgen dat de er altijd voer is, houden de dieren een verzadigd gevoel. Voor het klimaat is ook veel aandacht. Jonge biggen liggen warm. Maar oudere dieren juist koeler, in stallen waar het doorgaans een stuk frisser is dan in Nederland het geval is. Ook zitten de hokken op de Finse bedrijven minder vol dan in de meeste Europese landen het geval is en hebben de hokken een stuk dichte vloer. Vleesvarkens hebben een vierkante meter oppervlak per dier. Een dichte vloer is fijner voor een varken om op te liggen dan een plekje op het rooster, boven de mest. Bijkomend voordeel van dichte vloer is dat het mogelijk is afleidingsmateriaal in het hok te gooien.

Bijtmomenten vaak voorspelbaar

Niet overal is een technische oplossing voor. Varkens houden met lange staarten betekent ook goed naar de dieren kijken. Als de staart niet mooi in de krul zit, maar wat troosteloos naar beneden hangt, voelt het varken zich niet fijn. Voor de varkenshouder een signaal dat het voer of de voeding niet deugt of dat het dier om een andere reden niet lekker in zijn vel zit. Vugts heeft hier oog voor ontwikkeld. Bij gespeende biggen of net opgelegde vleesvarkens strooit hij soms een handje speenmeel in de bak, zodat de varkens worden gestimuleerd te gaan eten. Zoiets ogenschijnlijk simpels is belangrijk om biggen aan het vreten te krijgen en stress te reduceren. Maar bijtmomenten zijn vaak ook voorspelbaar. De derde week na spenen is het risico op staartbijten het grootst. Op een bedrijf dat vatbaar is voor staartbijten is het daarom verstandig preventieve maatregelen te nemen, bijvoorbeeld in de vorm van extra afleidingsmateriaal. Een stapel kranten werkt soms al heel goed.

Fins model

De Finnen hebben afgelopen zeventien jaar gestaag gewerkt aan een model om varkens te houden met lange staarten. Ze weten wat de oorzaak van het fenomeen staartbijten is en passen daar hun bedrijfsvoering en stalinrichting op aan. Het is niet zo dat in Finland niet wordt staartgebeten, maar de sector bewijst dat varkens houden met lange staarten mogelijk is. Vugts: “Het Finse model van lange staarten werkt redelijk.” Het is een gegeven dat in landen waar wordt gecoupeerd ook nog eens veel stompjes van staarten zijn aangevreten. Vugts zou daarom graag vergelijkende cijfers willen zien van staartbeschadigingen bij Finse varkens en bij varkens die elders in Europa zijn opgegroeid. Het zal hem niet verbazen dat de staarten van de Finse varkens er uiteindelijk beter uitzien dan de gecoupeerde varianten.

Omslag in Nederland

Minister Schouten wil dat Nederland vanaf 2030 ook stopt met het routinematig couperen van varkensstaarten. Vugts denkt dat dit ook kan in Nederland, mits de varkenshouder een omslag wil en kan maken. Het is cruciaal om goed te kijken naar de varkens. Als het liggedrag afwijkt, varkens onrustig zijn en de staart laten hangen dan gaat er ergens iets mis in het management. Dan is handelen geboden. Net zo belangrijk is een goed werkend voersysteem.

Varkens houden met lange staarten verhoogt de kostprijs, erkent Vugts. De stalbezetting mag niet te hoog zijn. De arbeidsbehoefte groeit ook. Desondanks kost het niet alleen maar geld. Intacte staarten staan garant voor gezonde en stressvrije varkens. Dat komt technische resultaten en dus de portemonnee van de boer ten goede.

van Dooren
Kees van Dooren Redacteur



Beheer