Terugblik 2020: stikstof en corona domineren

Foto's: ANP en Twan Wiermans
IMG_terugblik2020ANPTwanWiermans

Corona en stikstof domineerden het agrarische nieuws in 2020. De coronacrisis kwam vrij onverwacht en geen deelsector bleef hierbij gespaard. De schade loopt in de miljarden en nog niemand weet hoe dat afloopt. Boeren voerden weer – of nog steeds – trekkeracties, tegen het stikstofbeleid en voor een beter verdienmodel. Door corona kwam er een vervroegd einde aan de nertsenhouderij.

Vóór corona is stikstof het hoofdpijndossier. Het coronavirus neemt het sentiment van 2020 over: afzet valt weg, slachterijen moeten soms tijdelijk sluiten vanwege uitbraken onder het personeel. Maar er was meer nieuws: brexit, wederom een droge en hete zomer en nóg een virus: Afrikaanse varkenspest in Duitsland heeft z’n invloed op de Nederlandse varkensmarkt. Een terugblik.

Januari

Provincies willen graag aan de slag met extern salderen om de vergunningverlening weer op gang te krijgen, maar die mogelijkheid is nog niet in zicht.

Een van de eerste voorpagina’s in 2020 gaat over een langlopende zaak: na bijna negentien jaar geeft de rechter het verlossende woord: de ruimingen in Kootwijkerbroek in het kader van MKZ in 2001, waren terecht. Wel zegt het College van Beroep voor het bedrijfsleven dat er fouten zijn gemaakt rondom de vaststelling van de besmetting.

Slachterij Vion begint het jaar met de bekendmaking van de plannen voor 2020. De runderslachterij in Leeuwarden wordt een productielocatie voor vleesvervangers.

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat komt met een definitief wetsvoorstel voor het trekkerkenteken. “Beter dan dit wordt het niet,” aldus de minister. Het woord is dan aan het parlement.

Februari

In het stikstofdossier gaat het Landbouw Collectief aan tafel met landbouwminister Schouten en premier Rutte. De eerste afspraak is echter een korte, de bewindslieden vielen over een brief van Farmers Defence Force (FDF). Pas als daar excuses voor worden aangeboden, volgt een afspraak waarbij ook inhoudelijk gepraat is.

Het Mesdagfonds en Stichting Agrifacts (Staf) duiken in de stikstofcijfers van het RIVM. Ze kondigen van tevoren aan dat het aandeel van de landbouw in de stikstofproblematiek veel kleiner is dan men doet voorkomen.

Actieboeren lopen vooruit op de conclusies van Mesdag en Staf, een dag later. Het aandeel van de landbouw op de depositie op alle Natura 2000-gebieden is 25%, zegt het Mesdagfonds.

De eerste tekenen van de impact van het nieuwe coronavirus op de wereldwijde agrarische sector zijn eind februari zichtbaar. De internationale handel verloopt stroef, exportbedrijven zien hogere kosten vanwege schaarser aanbod aan logistieke middelen.

Lees verder onder de tweet.

Maart

De Commissie Hordijk geeft haar oordeel over het stikstofregistratiesysteem Aerius. Het systeem krijgt een voldoende, maar er zijn aardig wat verbeteringspunten.

Half maart worden in Nederland ingrijpende maatregelen aangekondigd. Corona heeft een mega-impact op alle facetten van de sector, net als de rest van de samenleving. Grote agrarische beurzen gaan niet door, de internationale markten krijgen een klap vanjewelste als wereldwijd horecagelegenheden de deuren moeten sluiten. Bloemen worden doorgedraaid, de vraag naar bijvoorbeeld eenden- of kalfsvlees valt zo ongeveer weg. De schade loopt in de miljarden, beramen belangenorganisaties en banken. De boer en de voedselketen wordt als essentieel aangewezen. Vrij snel komt er een pakket met steunmaatregelen voor getroffen sectoren.

Tussen het coronanieuws door komt het Mesdagfonds nog met een verbetering over hun persconferentie van vorige maand: het aandeel van de landbouw is 35%. Als de berekening wordt gedaan voor alleen de voor stikstof gevoelige gebieden, dan komen de Mesdag-onderzoekers uit op hetzelfde percentage als het RIVM: 41% landbouwaandeel.

April

Het Landbouw Collectief staakt het overleg met het ministerie, voorzitter Aalt Dijkhuizen vindt dat de boeren te veel moeten leveren in de oplossing voor het stikstofprobleem. Schouten houdt de deur voor overleg open, LTO zegt nog wel in gesprek te willen.

Op coronagebied komen de eerste berekeningen van de economische schade naar buiten: banken, belangenorganisaties voorzien miljardenbedragen die verloren gaan aan ontbrekende afzet en dalende prijzen. De zeugenprijs zit in een vrije val, staat op de voorpagina van FoodAgribusiness op 27 april.

Regen valt er amper in april, op sommige percelen is sinds half maart geen echte bui meer gevallen. April is op weg naar de droogste maand ooit. Akkerbouwers zijn soms aan het beregenen om de grond zaaiklaar te maken of om het zaaigoed te laten kiemen.

Op twee nertsenbedrijven in Brabant wordt corona gevonden. Het vermoeden is dan dat de nertsen ziek zijn geworden door besmette medewerkers in de stal. Het ministerie stelt extra hygiënemaatregelen in en een vervoersverbod. Van ruimen is nog geen sprake.

Lees verder onder de tweet.

Mei

Het blijft lang stil rondom het Landbouw Collectief, tot uiteindelijk toch LTO de samenwerking opzegt. Het ministerie publiceert de veevoermaatregel in het kader van stikstof: vanaf 1 september tot eind van het jaar is er een limiet voor het ruw-eiwitgehalte in krachtvoer. De sector is niet te spreken over de maatregel.

Marc Calon kondigt aan per direct te stoppen als voorzitter van LTO Nederland. Hij heeft te weinig draagvlak onder de boeren om verder te gaan. Een half jaar durende zoektocht naar een nieuwe voorzitter zal volgen.

Juni

Het is al ver in het mestseizoen als eindelijk het verlossende woord uit Brussel komt: ook in 2020 en 2021 kunnen Nederlandse boeren weer gebruik maken van derogatie. De voorwaarde van Brussel om in de regelgeving op te nemen dat boeren niet mogen bemesten met een sleepvoet bij een buitentemperatuur van 20 graden, krijgt kritiek.

De regeling voor de warme sanering van de varkenshouderij, wordt fors overtekend, dus het kabinet trekt extra budget uit, zodat alle boeren die zich hebben ingeschreven, in principe mee kunnen doen. China zet een ban op varkensvlees uit Nederland, vanwege corona-uitbraken onder het personeel.

Vanwege risico’s voor volks- en diergezondheid besluit het kabinet om met corona besmette nertsenhouderijen te ruimen. De ruiming wordt kort uitgesteld omdat dierenorganisaties de beslissing aanvechten bij de rechter. De Tweede Kamer wil dat geruimde bedrijven niet opnieuw dieren gaan opzetten.

De Commissie-Remkes komt met het eindadvies, daarin staat onder andere dat de aanpak van stikstof strenger moet.

Juli

De NAK communiceert dat er in 2020 geen reguliere nacontrole van pootaardappelen plaats kan vinden. De benodigde laboratoriummaterialen zouden niet op tijd beschikbaar zijn. Een paar dagen later blijkt dat er toch nog materiaal is om te testen. Dit materiaal is niet van de gebruikelijke fabrikant en moest eerst op bruikbaarheid worden getest en gevalideerd. De gebruikelijke nacontrole gaat dus wél door.

De laatste dag voor het zomerreces van de Tweede Kamer markeert een begin van een reeks losse boerenprotestacties tegen de veevoermaatregel. In het noorden van het land willen veiligheidsregio’s een stokje steken voor de onaangekondigde acties rondom stikstofuitstotende bedrijven en distributiecentra van supermarkten. Ze kondigen een trekkerverbod af. Dat gebeurt ook in de regio Utrecht waardoor FDF noodgedwongen zonder trekkers demonstreert bij het RIVM in De Bilt.

LTO is bezig met de zoektocht naar een nieuwe voorzitter en Jan Cees Vogelaar en Jaap Haanstra doen openlijk een gooi naar de positie, als duo.

Lees verder onder de tweet.

Augustus

Er komt een vervroegd einde aan de nertsenhouderij, besluit het ministerie. Het kabinet trekt €182 miljoen uit om de bedrijven op te kopen en te compenseren voor gederfde inkomsten nu de bedrijven drie jaar eerder moeten sluiten. Bedrijven mogen het lopende seizoen afronden.

Uiteindelijk trekt Schouten, nog geen twee weken voordat de gehate veevoermaatregel van kracht zal worden, het plan terug. Vanwege de droogte is het eiwitgehalte laag en zou de stikstofwinst van de maatregel te klein zijn, is de motivatie. De sector haalt opgelucht adem, FDF viert een feestje.

De maand augustus is heet, langer dan een week blijven de temperaturen ver boven de 25 graden, waardoor boeren alles op alles moeten zetten om de stallen koel te houden. Vanwege het tropenrooster kunnen er minder varkens aangevoerd worden, de hokken zitten vol. Belangenverenigingen vragen aan het eind van de maand om verlenging van de uitrijperiode van mest vanwege de hitte, maar vangen bot.

September

Het aantal besmettingen van corona op nertsenbedrijven blijft oplopen, hoe de besmetting plaatsvindt, is nog altijd niet duidelijk.

In Duitsland wordt Afrikaanse varkenspest gevonden bij wilde zwijnen. De resterende maanden van 2020 zal sprake zijn van verstoring van de varkensvleesmarkt door Afrikaanse varkenspest in Duitsland. De biggenexport lijdt zwaar onder de AVP-besmetting.

Boeren uit de regio Nieuwkoop komen met een plan om uit de stikstofcrisis te komen. De oplossing: innovatie en schonere stallen. Het scheiden van mest en urine staat daarin centraal. Schuiten neemt het plan in ontvangst en wil het verder uitwerken samen met de initiatiefnemers.

Oktober

Het geduld van belangenbehartigers is op als het over de legalisatie van de PAS-melders gaat. Een hele lijst aan boerenclubs stuurt een brandbrief aan de minister.

Het Openbaar Ministerie maakt bekend dat in de I&R-affaire van 2018, uiteindelijk meer dan 20 melkveehouders voor de rechter moeten komen vanwege fraude. In ongeveer 100 andere gevallen is een boete opgelegd.

Half oktober sluit het kabinet opnieuw de horeca in verband met het fors oplopende aantal coronabesmettingen. Bedrijven die (indirect) leveren aan de horeca, voorzien opnieuw grote economische tegenvallers.

Op een vermeerderingsbedrijf in het Gelderse Altforst wordt besmetting met hoogpathogene vogelgriep vastgesteld. De dieren worden geruimd, bedrijven in de buurt worden bemonsterd. Voor pluimveebedrijven wordt het bestaande hygiëneprotocol aangescherpt.In de pluimveesector wordt bezorgd gereageerd op de uitbraak. Een week eerder werd al bekend dat het hoogpathogene H5N8-virus aanwezig is bij wilde vogels.

De aardappelsector kan opgelucht adem halen. Er komt een tijdelijke maximale residu limiet voor chloorprofam van 0,4 milligram per kilo. Het middel is sinds dit bewaarseizoen verboden. Het verbod maakt bewaring fors duurder.

Lees verder onder de tweet.

November

Er komt een einde aan de zoektocht bij LTO, de club haalt de nieuwe voorzitter uit de eigen gelederen. Sjaak van der Tak, van Glastuinbouw Nederland, begint op 1 januari 2021 aan zijn voorzitterstermijn, maken ze begin november bekend.

FrieslandCampina start een versnelde reorganisatie om structureel kosten te verlagen en meer geld over te houden voor nieuwe investeringen. De operatie kost € 150 tot € 175 miljoen, wat grotendeels ten laste komt van het resultaat van dit jaar. Melkveehouders ontvangen daardoor waarschijnlijk geen of een kleine prestatietoeslag. FrieslandCampina heeft te maken met een aantal grote tegenvallers.

Farmers Defence Force biedt met een trekkeractie hun plan voor het concept Farmer Friendly aan bij het Centraal Bureau voor de Levensmiddelenhandel en wil voor het eind van het jaar een antwoord of de supermarktkoepel mee wil doen.

Het ministerie van Landbouw presenteert de contouren voor een nieuw mestbeleid: Alle melkvee- en de rundvleesbedrijven moeten volledig grondgebonden worden. Intensieve veehouderijbedrijven moeten álle mest gaan afvoeren en verwerken, of ook grondgebonden worden met behulp van samenwerkingscontracten.

December

Het ministerie van I&W onthult hoe de kentekens voor trekkers en getrokken voertuigen eruit komen te zien. Trekkers krijgen een kenteken met een T aan het begin, de getrokken voertuigen krijgen een kenteken met een L. Brancheorganisaties zijn niet blij met de kosten voor de registratie.

Protestboeren blokkeren met trekkers distributiecentra als het CBL niet voor de gestelde datum antwoorden dat ze meedoen. Het leidt tot lege schappen in de aanloop naar de kersttijd. Na een paar dagen staken de boeren de acties, in afwachting van een gepland gesprek in januari.

Schouten sluit een politiek akkoord over de stikstofwet met SGP, SP en 50Plus om ook een meerderheid in de Eerste Kamer te regelen. De doelen zijn aangescherpt, de stikstofreducties worden in de wet vastgelegd. Schouten belooft andermaal een legalisatie voor PAS-melders en andere bedrijven die vanwege het wegvallen van het vorige stikstofbeleid zonder vergunning zitten.

Het venijn zit ’m voor de internationale handel in de staart, in ieder geval voor transport van en naar het VK. Een gemuteerde variant van het coronavirus laat die regering besluiten de grenzen te sluiten. Enorme rijen voor de grens wachten, er is opluchting als de grens weer open gaat. Vlak voor de kerst komt er ook nog een akkoord over de brexit, waar het hele jaar over gekonkeld is tussen de EU en Groot-Brittannië.

van Rooijen

2/3 artikelen over | Registreer om meer artikelen te lezen.