Van provincie naar Haagse politieke slangenkuil

15-01 | |
De nieuwe bewindslieden op het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV): Henk Staghouwer (1962) is minister van LNV en Christianne van der Wal-Zeggelink (1973) is minister voor Natuur en Stikstof. - Foto: ANP
De nieuwe bewindslieden op het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV): Henk Staghouwer (1962) is minister van LNV en Christianne van der Wal-Zeggelink (1973) is minister voor Natuur en Stikstof. - Foto: ANP

Twee bewindslieden komen vanuit de provincie naar het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV). Gronings gedeputeerde Henk Staghouwer is minister van LNV en Gelders gedeputeerde Christianne van der Wal-Zeggelink minister voor Natuur en Stikstof.

Een overstap vanuit de provincie naar de Haagse slangenkuil is niet altijd succesvol. De Groninger Haijo Apotheker ruimde ooit na korte tijd het veld als landbouwminister; Gelders gedeputeerde Co Verdaas hield het nog minder lang uit als staatssecretaris voor landbouw. Staghouwer en Van der Wal zullen zich gesterkt voelen door de vaststelling dat resultaten uit het verleden geen garantie voor de toekomst zijn.

Mensen uit de omgeving van beide bewindslieden geven hun het voordeel van de twijfel. Geef Henk Staghouwer het voordeel van de twijfel, zegt de Groninger Ate Kuipers, die ongewild een prominente rol had bij het Groninger boerenprotest in 2019.

Staghouwer: eenmaal beslist dan blijft hij erbij

Henk Staghouwer schreef deze week in een van zijn eerste tweets als minister van LNV: “Ik vind het belangrijk dat (jonge) boeren, tuinders, vissers en hun gezinnen weten waar zij aan toe zijn, met goede verdienmodellen, een sterkere positie en met meer waardering.” Boeren staan niet alleen, vindt Staghouwer. Ook andere partijen hebben ‘net als iedere inwoner van ons land een verantwoordelijkheid in de verduurzaming van de landbouw en herstel van balans in natuur’. De minister wil een bijdrage leveren aan het herstel van de balans.

Pacht lastig dossier

Staghouwer heeft zich vast ingelezen. Een van de pregnante problemen die hij van zijn voorganger op het bord heeft gekregen, is de pacht. Staghouwer las in zijn overdrachtsdossier dat de herziening van de pacht noodzakelijk is, omdat in de huidige regels te weinig aandacht is voor duurzaamheid.

Pacht wordt een van de lastige dossiers voor de minister. Hoewel Schouten met nieuwe wetgeving had willen komen, heeft ze dat vanwege de onenigheid tussen pachters en verpachters en vanwege de langdurige formatie voor zich uitgeschoven. Staghouwer zal een oplossing moeten vinden voor de patstelling.

Hij is een bedachtzaam bestuurder die uitgebreid de tijd neemt

Henri Kruithof, zat namens de VVD in de Groningse staten

Groningse reputatie

De nieuwe landbouwminister heeft in Groningen al een reputatie opgebouwd. Niet iedereen wil openhartig een mening geven over Staghouwer, ook al hebben ze in het verleden veel met hem te maken gehad in zijn hoedanigheid als gedeputeerde in Groningen. Staghouwer wordt beschreven als empathisch, hij toont medegevoel en uit zich in warme woorden. “Hij is geen snelle beslisser”, zegt Henri Kruithof, die namens de VVD in de Groningse staten zat en daar Staghouwer heeft leren kennen. “Hij is een bedachtzaam bestuurder die uitgebreid de tijd neemt. Hij oriënteert zich heel uitgebreid.”

Als Staghouwer dan op basis van de ingewonnen kennis een beslissing heeft genomen, is hij moeilijk meer van zijn standpunt te brengen. Eenmaal een beslissing genomen, dan blijft hij daarbij. Ate Kuipers, die ongewild een prominente rol kreeg bij de uit de hand gelopen boerendemonstratie in Groningen, kent Staghouwer goed. Of hij blij was toen hij hoorde dat Staghouwer minister werd? “Ik ben redelijk neutraal. We moeten hem het voordeel van de twijfel geven.”

Trekkers op het bureau

Bij het boerenprotest in Groningen had Staghouwer aanvankelijk de grieven van LTO-Noord in ontvangst genomen en een kort statement gemaakt. Toen de boeren daarmee geen genoegen namen en een nader gesprek wilden met de gedeputeerde, bleef Staghouwer bij zijn standpunt. Hij wilde niet – zoals in andere provincies wel was gebeurd – een besluit over beleidsregels voor het intern en extern salderen onder druk van een boerenbetoging van tafel halen. maar hij ging wel in gesprek. Ate Kuipers was daarbij. De miniatuurtrekkers die Staghouwer in de vervolggesprekken kreeg, heeft hij als aandenken meegenomen naar Den Haag.

Staghouwer had in de provincie Groningen het spel met provinciale staten wel in de vingers, zegt Henri Kruithof. Daarbij kon hij, aldus andere waarnemers, ook via de band spelen. Als anderen voor Staghouwer de kastanjes uit het vuur konden halen, zou hij zijn vingers er niet aan branden.

De vraag is of Staghouwer ook in politiek Den Haag stand kan houden. Henri Kruithof, die jarenlang het politieke spel in Den Haag van dichtbij meemaakte als voorlichter van de VVD-fractie, vraagt het zich af. “Het spel in Den Haag is toch totaal anders, dat is meer een politieke slangenkuil.”

Van der Wal: een snelle beslisser, maar niet eigengereid

Christianne van der Wal-Zeggelink was wethouder in Harderwijk, gedeputeerde in Gelderland en is nu minister voor Natuur en Stikstof. Ze is een snelle beslisser, maar geen stijfkop. Wie goede argumenten heeft kan haar overtuigen, zegt haar voormalig collega Jan Markink.

Van der Wal vergiste zich toen ze op 4 januari van dit jaar aan de provincie Gelderland kenbaar maakte dat ze zou vertrekken als gedeputeerde. Ze gaf aan dat de koning haar op korte termijn zou beëdigen als ‘minister voor Stikstof en Natuur’. Het was een kleine vergissing, die op zijn minst de indruk wekt dat natuur bij haar niet voorop staat.

In een deze week gepubliceerde pagina waarop ze als bewindspersoon van het nieuwe kabinet wordt geïntroduceerd, maakt ze dat goed. Daar staat ‘de natuur’ voorop en wordt stikstof niet eens genoemd. Ze schrijft daar: “De natuur versterken en tegelijk investeren in toekomstbestendige landbouw. Ik sta voor deze opdracht. Dat doen we door per gebied aan de slag te gaan. Dit vraagt een bijdrage van alle sectoren, van de landbouw, tot de bouw de industrie en mobiliteit.”

Hoofdpijndossier stikstof

Het stikstofdossier staat garant voor veel politiek rumoer, niet alleen in Den Haag. Het vereiste overleg met de provincies zit vol dynamiek, waarbij eenmaal ingenomen standpunten niet altijd overleven onderweg van het overleg tot aan het provinciehuis. Van der Wal heeft in Arnhem meegemaakt hoe haar collega Peter Drenth onder druk van boerenprotest afgesproken beleidsregels introk – iets wat haar collega Henk Staghouwer niet deed.

Van der Wal erft een moeilijk dossier dat haar voorganger hoofdbrekens heeft gekost, Daarvoor zal ze al haar politieke behendigheid moeten inzetten. Dat er alleen voor dit dossier een nieuw ministerschap is opgetuigd, is veelbetekenend. Van der Wal heeft veel geld beschikbaar om heel veel partijen mee te krijgen in haar missie. Gebiedsgericht, dat woord heeft ze in de eerste week van haar ministerschap al veelvuldig gebruikt. Dat betekent dat er veel verantwoordelijkheid komt te liggen bij de provincies en de gemeenten.

Gelders gedeputeerde Jan Markink hoorde als een van de eersten over de kandidatuur van Christianne van de Wal voor het ministerschap. Hij sprak met haar over de vraag of ze die stap moest maken. Markink zat drie jaar met Van der Wal in gedeputeerde staten in Gelderland. Daarvoor kende hij haar al als wethouder in Harderwijk en als bestuurder binnen de VVD.

Blijf bij jezelf

“Ik heb haar gezegd: blijf bij je zelf”, zegt Markink. Dat Van der Wal weinig over stikstof op haar cv heeft staan, betekent niet dat ze daarvan geen kennis heeft. Het stikstofdossier werd in het Gelderse college met alle gedeputeerden besproken, ook al was Peter Drenth op dat punt de eerst verantwoordelijke. De Uitvoeringsagenda Gelderse Maatregelen Stikstof van afgelopen zomer kwam mede uit haar koker. “Dat is anders dan in Den Haag, waar elke minister een eigen portefeuille heeft. Wij hebben een collegiaal bestuur.”

Wie goede argumenten heeft, kan haar overtuigen

Jan Markink, Gelders gedeputeerde

Markink karakteriseert Van der Wal als een snelle beslisser, die goede analyses maakt, oplossingen bedenkt en daarover goed communiceert. Heeft ze eenmaal een beslissing genomen, dan staat ze daarvoor. Maar, zegt Markink, ze is niet zo eigengereid dat ze niet gevoelig is voor argumenten uit de samenleving. “Wie goede argumenten heeft, kan haar overtuigen”, zegt Markink.

Blijmoedig en enthousiast

Hij beschrijft Van der Wal als ‘blijmoedig’ en ‘enthousiast’. Volgens hem heeft Rutte een goede keuze gemaakt. “Ik heb haar gezegd dat ze zich niet moet laten dwingen door Haagse hoepeltjes te springen. Valkuilen? Die kan ik eigenlijk niet noemen, of het zou haar enthousiasme moeten zijn. Maar eigenlijk vind ik dat geen valkuil.”

Braakman
Jan Braakman Redacteur



Beheer