Verdelingssysteem fosfaatrechten ter discussie

Dat fosfaatrechten schaars zijn, blijkt wel uit de vele honderden rechtszaken die er voor het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) over worden uitgevochten. Iedereen probeert er zoveel mogelijk te bemachtigen, desnoods via de rechter.

Een andere manier is door het ingezette verdelingssysteem ter discussie te stellen. Fosfaatrechten zijn in ieder geval aan te duiden als schaarse rechten. De overheid heeft slechts een beperkt aantal fosfaatrechten beschikbaar om de stikstofuitstoot te kunnen beteugelen.

Schaars

Omdat ze schaars zijn, zouden fosfaatrechten daarom niet ‘zomaar’, gratis, voor onbepaalde tijd en vrij verhandelaar, aan veehouders mogen worden toegekend, is een mening die met enige regelmaat gehoord wordt. Daarbij baseren de critici van het verdelingssysteem zich op een uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State waarin de Raad stelt dat schaarse rechten niet voor onbepaalde tijd, gratis en vrij verhandelbaar mogen worden toegekend.

Annemarie Drahmann:
Annemarie Drahmann: "Het is redelijk om boeren die er op dat moment al zijn in dat geval een bepaalde hoeveelheid rechten te geven, zodat zij hun huidige bedrijf kunnen voortzetten en hun investeringen nog kunnen terugverdienen." - Foto: Universiteit Leiden

Nuance

Volgens Annemarie Drahmann, universitair hoofddocent aan de afdeling staats- en bestuursrecht van de universiteit Leiden en expert op het gebied van transparante en eerlijke verdeling van schaarse rechten en vergunningen, ligt dit wat genuanceerder bij fosfaatrechten. “In de bewuste RvS-uitspraak in 2016 ging het specifiek over een vergunning voor het mogen exploiteren van een speelautomatenhal. Veel gemeentes hebben een gemeentelijke verordening waarin maximaal één speelautomatenhal is toegestaan in de gemeente,” aldus Drahmann.

Om monopolieposities en vriendjespolitiek te voorkomen is besloten dat je schaarse vergunningen transparant moet verdelen

Annemarie Drahmann, universitair hoofddocent aan de afdeling staats- en bestuursrecht van de universiteit Leiden

Monopolieposities en vriendjespolitiek

Vroeger ging de vergunningverlening voor zo’n hal voor onbepaalde tijd, vertelt Drahmann. “Dat bezorgde die ene ondernemer een comfortabele monopoliepositie. Om monopolieposities en vriendjespolitiek te voorkomen is onder invloed van het Europees recht besloten dat je schaarse vergunningen transparant moet verdelen en dat die vergunningen niet meer voor onbepaalde tijd mogen worden uitgegeven.”

Systeem van broeikasgasemissierechten

Volgens Drahmann vallen fosfaatrechten wel onder het begrip ‘schaarse rechten’ omdat er maar een beperkt aantal beschikbaar zijn, maar heeft de overheid wel veel beleidsruimte om een verdeelmethode te kiezen die men geschikt acht voor dat specifieke schaarse recht. “Bij fosfaatrechten is een systeem gekozen dat lijkt op de broeikasgasemissierechten. Namelijk om een verhandelbaar systeem op de markt te creëren. Daar is volgens mij juridisch gezien geen principieel bezwaar tegen.”

Ander systeem lastig uitvoerbaar

Drahmann is van mening dat een ander systeem, zoals voorgesteld bij de speelautomatenuitspraak, lastig uitvoerbaar is en zorgt voor extreem ingrijpen van de overheid in een sector. “Zou je moeten zeggen dat iedere vijf of tien jaar alle fosfaatrechten vervallen en opnieuw verdeeld worden? En wat dan? Moet een boerenbedrijf die zijn rechten verliest dan sluiten? Dat zou pas grote gevolgen hebben voor de sector. Dat kan ook niet de bedoeling zijn.”

Overgangssituatie

Dat alleen de huidige veehouders min of meer toevallig in bezit komen van fosfaatrechten is volgens Drahmann geen reden het niet te doen. “Overheden proberen een systeem te bedenken dat voor alle betrokkenen evenredig uitpakt. Het fosfaatrechtensysteem is op enig moment voor het eerst ingevoerd. Dan is er een overgangssituatie. Het is redelijk om boeren die er op dat moment al zijn in dat geval een bepaalde hoeveelheid rechten te geven, zodat zij hun huidige bedrijf kunnen voortzetten en hun investeringen nog kunnen terugverdienen”, aldus Drahman.

Botsende belangen

“Natuurlijk zijn er botsende belangen met mensen die een veehouderij zouden willen beginnen en misschien anderen met gerechtvaardigde belangen, maar er moet een belangenafweging worden gemaakt”, gaat Drahmann verder. “De nu gemaakte keuze vind ik niet onredelijk. Wel is een terechte vraag of aan de bestaande boeren niet te veel fosfaatrechten zijn gegeven, want dan zou je ze misschien te veel bevoordelen.”

Wel is een terechte vraag of aan de bestaande boeren niet te veel fosfaatrechten zijn gegeven, want dan zou je ze misschien te veel bevoordelen

Geen fosfaatrechten voor bepaalde tijd

Of boeren over de verdelingssystematiek een succesvolle rechtszaak zouden kunnen starten, is Drahmann niet zo zeker. “Het College van Beroep voor het bedrijfsleven heeft hierover nog geen uitspraak gedaan. Het is een schaars recht waar een maximum aan is gesteld. Daar heeft de overheid een verdelingsmethode voor gekozen die ze de beste manier vinden van verdelen en ook de meest eerlijke manier om dat te doen. In ieder geval lijkt mij periodieke loting geen verbetering. Verhandelbaarheid lijkt mij voor deze fosfaatrechten een betere manier van organiseren. Ik denk niet dat het CBb meegaat in de gedachtegang van fosfaatrechten voor bepaalde tijd.”

2/3 artikelen over | Registreer om meer artikelen te lezen.