Voorbeeldbedrijf Belgische melkveehouderij valt van voetstuk

20-02 | |
Voorbeeldbedrijf De Hollebeekhoeve in het Belgische Kruibeke. - Foto: Peter Roek
Voorbeeldbedrijf De Hollebeekhoeve in het Belgische Kruibeke. - Foto: Peter Roek

De vermoedelijke fraude bij het Belgische Fertikal, een van de grootste Europese mestexporteurs, raakt ook de Hollebeekhoeve, het paradepaardje van de Belgische consumentenzuivel, keihard. Want weg is het verhaal over duurzame en klimaatvriendelijke productie.

Een melkveebedrijf zoals een modern en aan alle eisen voldoend melkveebedrijf er uit moet zien. Dit beeld draagt de Belgische Hollebeekhoeve uit van zichzelf. De hoeve is een melkveebedrijf met 250 koeien plus zuivelfabriek in Kruibeke, onder de rook van Antwerpen. Een verbonden melkveebedrijf met 1.200 koeien in Merksplas levert een aanvullende hoeveelheid melk. In totaal zijn de melkveebedrijven goed voor ruwweg zo’n 10 miljoen kilo melk, de helft van de capaciteit van de fabriek. De rest wordt bijgekocht.

Lees verder onder de film.

Familiebedrijf

Het ene bedrijf in Merksplas is wel een beetje groot om als familiebedrijf over te komen, maar beide zijn ze wel in handen van één grote familie. En alle melk die wordt geproduceerd, is hard op weg om geheel klimaatneutraal te mogen heten. De Hollebeekhoeve timmert daarbij flink aan de weg met een eigen verse-zuivellijn, die inmiddels op bijna 300 plekken in België in het schap ligt: melk, toetjes, boter. Het is voor een groot deel te danken aan het mooie verhaal dat het bedrijf over zichzelf kan uitdragen, of beter, kon uitdragen. “Het hele verhaal moet kloppen,” zei bedrijfsleider Francois Apers vorige nazomer nog in een Belgisch landbouwblad.

Quirynen Groep

Inmiddels klopt het verhaal niet meer zo goed. De Hollebeekhoeve is onderdeel van de Quirynen Groep, eigendom van de gelijknamige familie. Met de melk zelf is nog niets aan de hand, maar het klimaatneutrale en duurzame deel van het verhaal heeft een dikke deuk opgelopen. Het is de mestafzet en -verwerking, waarover het verhaal opeens niet meer blijkt te kloppen. De mest wordt deels vergist, deels ook verwerkt (ingedroogd, verkorreld, geëxporteerd) via verbonden ondernemingen, zoals Quirynen Energy Farming en Fertikal, plus een hele reeks vergisters, zoals Fertimass in Maaseik en Greenergy in Herselt.

Bij deze bedrijven is er volgens de Belgische Justitie van alles niet in de haak. Daarom was vorige week, in samenwerking met de Nederlandse autoriteiten en Europol, een grote inval bij 32 vestigingen van Fertikal en de Quirynen Groep, op 24 plaatsen in België en 8 in Nederland. In Nederland ging het met name om vestigingen in Esbeek en omgeving, plus bedrijven in Utrecht en Limburg. Zeventien leidinggevende figuren van het bedrijf zijn aangehouden en een aantal van hen is twee dagen in hechtenis gehouden. Ook is de gehele administratie in beslag genomen.

Verdenking

Het vermoeden is dat op grote schaal gefraudeerd, onder meer via fictieve mesttransporten en vervalste certificaten, terwijl ook vermoed wordt dat onterecht en op grote schaal groene subsidies zijn opgestreken. Verder onderzoek hiernaar kan nog maanden in beslag nemen.

Gesteld wordt dat de mestvergisters van Quirynen Energy Farming (capaciteit 60.000 ton per jaar) voorlopig door kunnen draaien, maar van Fertikal is de vergunning afgenomen. Het afsluiten van dit exportkanaal kan al snel grote gevolgen hebben voor de mestafzet in zowel België als Nederland. Op jaarbasis exporteert Fertikal via met name de Antwerpse haven inmiddels zo’n 200.000 ton gedroogde mest. Dit product gaat naar zo’n 55 verschillende landen. Nederlandse boeren speculeren al volop over een moeizamere mestafzet en over de waarde van keurmerken voor mest.

Dit kan de mestmarkt hebben

Kenners van de mestmarkt temperen die vrees. Jan Roefs van het Nederlands Centrum voor Mestverwerking zegt desgevraagd geen marktverstoring te vrezen. Hij wijst erop dat Fertikal lang niet de grootste is en veel in de pluimveemest doet. En pluimveemest is gewild; die vindt wel afzet, volgens hem.

Hans Verkerk van Cumela verwacht ook geen marktverstoring. Hij wijst erop dat er momenteel eigenlijk flink overcapaciteit is in de mestverwerking. “Dit kan de mestmarkt hebben.”

Claude van Dongen, bestuurder bij LTO en woordvoerder van Keurmest, verwacht ook geen directe impact op de mestmarkt en de mestafzet. “De mestmarkt is redelijk in balans, die kan dit hebben.”

Veroordelingen zijn er nog niet, het gaat nog om een onderzoek. Maar gezien de omvang van de operatie moet justitie wel goede aanwijzingen hebben dat er echt iets mis is. Dat er nu weer een smet op de branche komt, is dan ook een tegenvaller, is de algemene opinie. Jan Roefs: “Je ziet dat dit overal in de media opgepakt wordt. Het is slecht voor het imago en dat heeft een negatieve impact. Denk aan de verkiezingsprogramma’s die de veestapel willen reduceren.”

Fertikal

De mestkorrels en andere producten van Fertikal hadden op zich een goede naam bij de afnemers en leverden ook een goede prijs op. Het bedrijf had binnen zowel de Belgische als de Nederlandse landbouw een goede reputatie. In menig rapport over mestafzet en mestkwaliteit duikt de naam ervan op. Belgische en ook Nederlandse (Wageningse) onderzoekers keken regelmatig mee bij het bedrijf. Niet dat het bedrijf of dochterbedrijven ervan geheel onbesproken waren. Er waren in de voorbije jaren wel eens problemen met vergunningen er dergelijke, ook bij de vergisters in Esbeek en Moerstraten. Toch komt het nieuws over een grootscheepse inval en vermoedelijk gesjoemel in België hard aan.

De familie Quirynen, met twee broers en een neef aan het hoofd, heeft een imago opgebouwd van een hardwerkend en eerlijk familiebedrijf. Soms wel wat over-ambitieus, want tegen nieuwe plannen voor de opzet van nog eens een heel groot melkveebedrijf in de Merksplas en tegen plannen voor nog verdere capaciteitsvergroting van de biogasinstallatie kwam veel verzet. Van grootschalige georganiseerde fraude werd ze echter niet verdacht.

Door alle commotie rond de vermoede mest- en subsidiefraude wordt de Hollebeekhoeve naar het zich laat aanzien niet rechtstreeks geraakt, maar als een paal boven water staat dat het bedrijf en de producten daarvan hun onschuld wel hebben verloren in de ogen van de consument.

Medeauteur: Johan Oppewal

van der Horst

2/3 artikelen over | Registreer om meer artikelen te lezen.