Wat betekent nieuwste uitspraak rechter voor PAS-melders?

29-01-2022 | |
De uitspraken van deze week gingen over 4 biomassainstallaties die op basis van PAS-melding werken. - Foto: Peter Roek
De uitspraken van deze week gingen over 4 biomassainstallaties die op basis van PAS-melding werken. - Foto: Peter Roek

Opnieuw leiden uitspraken van rechtbanken tot reuring over stikstof.

Wat is er aan de hand? Een analyserend overzicht met als belangrijkste punten: de positie van PAS-melders en de status van latente ruimte.

► Pas-melders

Deze week bracht nieuws waar de veelgeplaagde PAS-melders de schrik van om het hart zou kunnen slaan. Actiegroep MOB kraait al victorie, stikstofminister Christianne van der Wal houdt moed.

Op 25 januari deed rechtbank Overijssel in Zwolle uitspraak in een zaak van MOB tegen de provincie over 4 biomassacentrales. De provincie weigert volgens de rechter ten onrechte handhaving bij deze PAS-melders. Pikant detail: een daarvan voorziet FrieslandCampina van groene stroom, op basis van houtstook.

Zoals bekend zitten de meeste PAS-melders formeel in een illegale situatie. Ze hebben geen vergunning voor een activiteit waarvoor wel een Nb-vergunning (Natuurbeschermingswet) nodig is. De overheid (rijk en provincies) zijn hard bezig om deze bedrijven te legaliseren. Vorig jaar was er een inventarisatieronde. Bedrijven die hun probleem via intern salderen konden oplossen, zijn inmiddels formeel legaal geworden. De grote groep moet echter alsnog een vergunningtraject in. Om die vergunningen te kunnen afgeven is depositieruimte nodig en daar wringt de schoen.

Eind vorig jaar stuurde toen demissionair minister Carola Schouten haar plannen voor de PAS-melders naar de Tweede Kamer, compleet met een tijdspad. De benodigde stikstofruimte moet uit verschillende maatregelen komen die de uitstoot verminderen. Naar schatting is opgeteld 11 mol depositie per hectare nodig aan depositieruimte. Er staan verschillende maatregelen op stapel die dat moeten halen. Een deel is al in werking, een deel moet nog. Uit de saneringsregeling varkenshouderij verwachtte Schouten halverwege dit jaar 2,8 mol beschikbaar te hebben. Het leeuwendeel zou evenwel moeten komen uit de landelijke beëindigingsregeling voor de veehouderij – die het nieuwe kabinet nog moet lanceren.

Rechtbank Zwolle geeft MOB gelijk
Ziedaar het probleem: de benodigde ruimte is er nog niet. Het kabinet mikt erop dat de legalisering over 3 jaar gespreid gaat gebeuren, en dat tijdens de rit steeds meer stikstof beschikbaar komt. MOB ziet dat opnieuw als een vorm van wensdenken en gaat er keihard in. De rechtbank in Zwolle geeft de milieugroep daar nu gelijk in. De rechtbank toont alle begrip dat de provincie ondernemers wil ontzien, die zonder dat ze daar iets aan kunnen doen in deze netelige positie zitten. Eveneens alle begrip dat ‘handhaving’ (in het uiterste geval betekent dat: bedrijf stilleggen) in theorie een te zwaar middel kan zijn. Maar de rechter mist onderbouwing – zowel voor de verwachting dat er op tijd stikstof beschikbaar is als voor de stelling van de provincie dat de gevolgen voor de natuur wel meevallen.

Rechtbank Zwolle zit helemaal op een lijn met rechtbank Midden-Nederland die vorig jaar september uitspraak deed in een soortgelijke zaak van MOB tegen de provincie Utrecht. Toen ging het om slachterij Westfort in IJsselstein.

Stikstofminister Christianne van der Wal reageerde vrijdag dat ze niet verwacht dat het stikstofbeleid nu alsnog helemaal op de schop moet, wat Johan Vollenbroek van MOB wel concludeert. Zij heeft vertrouwen in het coalitieakkoord, meldt het ANP. Van der Wal wijst erop dat de uitspraken van deze week allemaal specifiek gaan over biomassa-installaties en niet over agrarische bedrijven.

Deze zaak gaat daar inderdaad over, maar de uitspraak geeft geen aanknopingspunten dat het oordeel anders zou uitvallen voor een agrarisch bedrijf. Reden waarom MOB wél concludeert dat alle PAS-melders een probleem hebben.

Volgens de minister zorgt het coalitieakkoord voor een “nieuwe werkelijkheid”. Van der Wal: “De rechter wil dat we het laten zien. Daar zijn we op dit punt echt mee bezig.” Ze zegt de provincie Overijssel te gaan helpen een betere onderbouwing te geven.

► Adressen vrijgeven

MOB is bijzonder succesvol de laatste tijd. Eerder deze maand won de actiegroep de kwestie over openbaarmaking van adresgegevens van PAS-melders.

► Intern salderen met oude ruimte

Een andere heikele kwestie draait om intern salderen. Hier gaat het om inmiddels al twee uitspraken van rechtbank Oost-Brabant:

  1. een over de Amercentrale, een biomassacentrale in Geertruidenberg, 8 december;
  2. en een over destructiebedrijf Rendac, vorige week.

Wat is er aan de hand? Als je kunt aantonen dat een uitbreiding of verandering op je bedrijf geen extra stikstofdepositie oplevert (intern salderen), hoef je geen (nieuwe) vergunning. Sterker, je kunt hem niet eens krijgen. Dat geldt niet alleen voor boerenbedrijven, ook voor andere ondernemingen.

Zo had Rendac een plan voor vernieuwing en uitbreiding van bepaalde installaties op het bedrijfsterrein. Als referentie hanteert het destructiebedrijf een (definitief vastgestelde) vergunning uit het tijdperk van het PAS. Nadat het PAS buiten werking is gesteld waren definitief afgegeven vergunningen immers veilig. Maar geldt dat ook voor deze niet benutte emissieruimte in die vergunning? Nee, zegt de rechter. Het gaat om een vernieuwing die nog niet was doorgevoerd. Daarom moet deze activiteit alsnog als nieuw worden gezien, en is dus een passende beoordeling nodig onder de huidige regels.

Let op, deze uitspraak betekent dus niet dat alle ongebruikte emissieruimte in elke vergunning onbruikbaar is voor intern salderen. Emissie van een soort die wél passend is beoordeeld, valt buiten dit probleem. De reikwijdte van deze uitspraak kan dus beperkt zijn. Deze Rendac-uitspraak ligt in lijn met een meer geruchtmakende zaak over de Amercentrale in december. Ook daar oordeelde de rechter dat ongebruikte ruimte uit een vergunning niet meer beschikbaar is om alsnog te gebruiken, als die bijbehorende emissie niet passend is beoordeeld.

► Oude latente ruimte

Vrijdag 28 januari was er opnieuw ophef over ongebruikte ruimte (latente ruimte) naar aanleiding van een artikel in NRC. Daarin wordt melding gemaakt van inzet van heel oude latente ruimte, van soms tientallen jaren oud, bij het toestaan van nieuwe activiteiten.

Ook daar reageerde minister Van der Wal vrijdag op. Het is niet de bedoeling dat provincies en gemeenten de natuurvergunningen van inactieve bedrijven gebruiken om ‘stikstofruimte’ vrij te spelen voor nieuwe economische activiteiten, zei ze. Ze wil in gesprek met overheden die dat doen, meldt het ANP. Van der Wal: “Als we hele oude vergunningen gaan afstoffen en die ruimte inzetten, dan doen we niks voor de natuur. Dat noem ik de randjes opzoeken. Die tijd is voorbij. Het moet juridisch deugen wat we doen.”

Najaar 2019 was er in de agrarische sector groot tumult toen provincies latente ruimte in Nb-vergunningen wilden doorhalen. Het was een van de mikpunten van het boerenprotest van toen. Intussen lijkt het erop dat buiten de agrarische sector veel meer ongebruikte ruimte zit. Als die alsnog wordt ‘benut’, neemt inderdaad de werkelijke depositie toe zonder dat er op papier meer emissie is. Probleem is eigenlijk dat er in tegenstelling tot sommige andere soorten vergunningen geen realisatietermijn in deze vergunningen zit.

► Andere zaken die nog liggen

Was dat het? Nee, er speelt nog (veel) meer. Denk aan het beweiden en bemesten, waarover rechtbank Utrecht vorige nazomer eveneens een lastige uitspraak deed in het voordeel van MOB, en in het nadeel van boeren. Het wachten is nog op vervolg daarop.

En vergeet ook de werking van emissiearme stallen niet. Ook die ligt nog onder het vergrootglas: doen vloeren en luchtwassers wel wat ze beloven? Hierover liggen drie uitspraken op vervolg te wachten.

Interessant, maar minder ingrijpend, is een nieuwe uitspraak van de Raad van State over de status van stikstofrechten. De zaak ging om een pluimveehouder die was onteigend maar nog even kon doorboeren op zijn locatie en daarvoor alsnog een natuurvergunning kreeg. De stikstofrechten daaruit wilde hij nu alsnog verkopen, want in de onteigeningsvergoeding ontbrak die waarde nog. Maar de rechter stelt dat de rechten horen bij de locatie (die al in handen van de gemeente is) en niet persoonsgebonden zijn.

Deze laatste uitspraak is voer voor juristen die zich nog gaan buigen over eigendomskwesties omtrent eigendom van stikstofrechten. Wie komt bijvoorbeeld de waarde toe, de pachter of de verpachter?

Oppewal
Johan Oppewal chef-redacteur


Beheer