Skip to content

Waterlinzen naderen marktintroductie als nieuwe groente

De Novel Food-aanvraag van WUR voor waterlinzen als hele groente is in een vergevorderd stadium. Ingrid van der Meer ziet grote kansen voor het gewas.

Updated on:
Interview
Eiwittransitie
Afbeelding premium

WUR-onderzoeker Ingrid van der Meer in een kweekcel voor waterlinzen. - Foto's: WUR

Ingrid van der Meer, onderzoeker bij Wageningen University & Research, zet zich al jarenlang in om een Novel Food-goedkeuring te krijgen voor de consumptie van waterlinzen als nieuwe groente. Ze ziet grote kansen voor introductie van dit nieuwe gewas en werkt aan het opzetten van een keten. “Zodra we goedkeuring hebben, kan gestart worden met de teelt. Hiervoor hebben zich al veel belangstellenden getoond.”

Ingrid van der Meer is ruim tien jaar geleden bij Wageningen University & Research (WUR) gestart met het onderzoeken van de kansen van eendenkroos als nieuwe plantaardige eiwitbron. “Als eerste dachten we aan het extraheren van de eiwitten. Al snel merkten we dat je daarmee een heel groot deel van het plantje niet gebruikt, terwijl het zoveel vitamines en mineralen bevat. Daarom zijn we naar de mogelijkheden gaan kijken om het hele plantje te gebruiken.”

Daarbij zijn er allerlei mogelijkheden. “Bijvoorbeeld als verse groente of in blokjes ingevroren, net zoals diepvriesspinazie. De waterlinzensoort waar wij mee werken, heeft hele mooie bolle, stevige blaadjes met luchtkussentjes erin. We hebben de verschillende mogelijkheden onderzocht en kwamen er achter dat je waterlinzen niet alleen als groente kan gebruiken, maar bijvoorbeeld ook als een soort vers gesneden sla.”

waterlinzen vermeerderen snel
Waterlinzen vermeerderen snel.

Voordelen van waterlinzen als groente

De belangrijkste voordelen van waterlinzen zijn volgens Van der Meer de snelle vermeerdering en de goede nutritionele samenstelling. “De exponentiele groei is echt heel bijzonder”, vindt Van der Meer. “Daardoor kun je heel veel biomassa, dus heel veel plantmateriaal, per hectare kweken. Veel meer dan wanneer je een ander gewas op zo’n hectare teelt. Normaal oogst je één of hooguit twee keer in een seizoen, maar bij eendenkroos kan dat eigenlijk continu. Bovendien heb je geen goede landbouwgrond nodig en kan je heel zuinig met je water en voedingsstoffen omgaan”

De exponentiele groei van waterlinzen is echt heel bijzonder

Ten tweede is het gewoon een heel goede, gezonde groente, vervolgt ze. “Waterlinzen kun je vergelijken met andere gezonde bladgroenten. Ze bevatten verschillende gezondheid-bevorderende stoffen, zoals mineralen, carotenoïden, vitamines en antioxidanten. Op drooggewicht heeft eendenkroos een heel hoog eiwitgehalte, dat vele malen hoger ligt dan bijvoorbeeld spinazie. Het eiwit uit waterlinzen heeft een heel goed aminozurenprofiel met een hoog gehalte essentiële aminozuren.”

De grote hoeveelheid water in waterlinzen vormt een uitdaging als je alleen het eiwit wil isoleren en gebruiken. “Net zoals veel andere bladgroenten bevat eendenkroos veel water. Dat is op zich geen probleem. Behalve als je het eiwit als extract wilt gebruiken. Dan moet je het water zien kwijt te raken. Dat kost in de verwerking meer energie.” Het meest voorkomende eiwit uit waterlinzen heet rubisco, wat in alle groene planten zit. “Dat heeft een hele goede functionaliteit, maar in de markt moet je concurreren met andere goedkope eiwitbronnen, zoals het veel goedkopere sojaschroot.” Toch verwacht ze op een gegeven moment een kantelpunt. “We moeten als Europa meer eiwitten zelf gaan produceren. De waterlinzenteelt biedt daartoe alle kansen, want deze is hartstikke duurzaam.”

Duurzame en snelle teelt

Waterlinzen hebben vrij weinig nodig voor de teelt, weet Van der Meer. “Er hoeven alleen wat nutriënten aan het water te worden toegevoegd. De teelt kan zowel in een kas als via vertical farming. Bovendien kun je het jaarrond telen in Nederland in de kas als je van oktober tot mei zorgt voor extra verlichting en verwarming.”

Teelt van waterlinzen
De teelt van waterlinzen.

De teelt is heel duurzaam. “Het voordeel is dat de plantjes heel klein blijven. Er hoeft zich niet eerst een hele grote plant te vormen voor je kunt oogsten. Je kan elke week oogsten. En ze hebben maar zo’n laagje water nodig. Ook de investeringen vallen mee.”

Consumentenbeleving van waterlinzen

Van der Meer heeft samen met haar team de beleving van de consument volop getest: “We hebben verschillende experimenten gedaan. Zo hebben we vrijwilligers twee weken achter elkaar ’s middags op de campus een warme maaltijd met waterlinzen of spinazie aangeboden, verwerkt in verschillende gerechten, zoals stamppot en soep. Ze moesten een dagboek bijhouden over de smaak, het mondgevoel et cetera. De eerste dagen moesten ze even wennen aan de smaak, maar uiteindelijk werd eendenkroos net zo goed gewaardeerd als spinazie.”

Stamppot met waterlinzen
Stamppot met waterlinzen.

In een ander experiment zijn chef-koks met waterlinzen aan de slag gegaan. “Zij vonden het een heel leuke groente om mee te werken, omdat  waterlinzen geen hele speciale smaak hebben die de boventoon voert. Je proeft gewoon groente. Het meest bijzondere is de bite. Daardoor heb je zelfs na het koken een klein knispertje in gerechten. Dat werd ook heel erg gewaardeerd door het smaakpanel dat de gerechten van de chef-koks kon testen.”

Wachten op Novel Food-goedkeuring

Eén grote hindernis stond de brede introductie in de weg: goedkeuring voor menselijke consumptie. Waterlinzen als groente had nog geen Novel Food-goedkeuring van de Europese voedselautoriteit Efsa. Ook met al het onderzoek dat nodig is voor zo’n toelating houdt Van der Meer zich bezig. “Het is echt uniek dat wij als WUR zo’n aanvraag konden doen. Dat is gelukt dankzij financiering via Foundations en in het laatste stuk van het onderzoek ook door de Stichting Goeie Grutten.” Het feit dat WUR aanvrager is, heeft een belangrijk voordeel. “Bedrijven willen vaak alles geheim houden, terwijl wij er over publiceren en alles openbaar maken. Niets  is afgeschermd.”

Inmiddels heeft de aanvraag bij de Efsa al zo’n €600.000 aan onderzoek en heel veel tijd gekost. “Je moet een dossier bouwen met allerlei technische en wetenschappelijke informatie en wetenschappelijk onderbouwde risicoanalyses uitvoeren. Daar zijn we echt vijf, zes jaar ermee bezig geweest”, blikt Van der Meer terug. “We hebben er echt heel voor moeten uitzoeken. Zoals hoe het wordt verteerd. Kun je in het bloed aminozuren terugvinden? Welke vitamines zitten erin? Is er een mogelijkheid dat er allergenen inzitten? Hoe produceer je het? Je moet echt aantonen dat een grootschalige productie mogelijk is. Heb je dan niet te veel bacteriën die erop groeien? Dat kost heel veel tijd en geld.”

Terugkoppeling Efsa

Vervolgens kwam het expertpanel van Efsa met aanvullende vragen, verzoeken en voorstellen voor nieuwe proeven. “Onze aanvraag is daardoor nog steeds ‘pending’. Op zich is alles nu goedgekeurd. Op één aspect na: Efsa heeft gesteld dat er nog een te hoog gehalte aan mangaan in zit”, vertelt Van der Meer over de voortgang. “Dat is een mineraal die in heel veel voedingsproducten die we eten, aanwezig is. Planten hebben mangaan nodig om te kunnen fotosynthetiseren. We snappen niet waarom het mangaangehalte een probleem is, want in bonen, noten en vlees zit tien keer zoveel mangaan.”

Daardoor moest het WUR-team weer terug naar de teelt. “We hebben het aantal nutriënten in het water teruggebracht om tot een lager mangaangehalte te komen. Dat was een hele klus, want bij gebrek aan nutriënten werden de planten geel en gingen ze dood. Uiteindelijk hebben we de juiste verhouding gevonden. We hopen dat niets de goedkeuring nu nog in de weg staat.”

We hebben het aantal nutriënten in het water teruggebracht om tot een lager mangaangehalte te komen

Andere aanvragen voor waterlinzen

Waterlinzensoort Wolffia
De waterlinzensoort Wolffia.

Gelukkig zijn inmiddels andere aanvragen wel goedgekeurd. “In de tussentijd heeft een Israëlisch bedrijf een dossier ingediend voor de soort (Wolffia). Niet als Novel Food maar als Traditional Food. Daarbij moet je officieel kunnen aantonen zien dat de soort al op grote schaal in een ander land buiten Europa gegeten wordt of werd. Het is het Israëlische bedrijf gelukt om aan te tonen dat men in Thailand deze soort, die kleine groene bolletjes vormt, eet. Vervolgens moesten ze inzichtelijk maken dat ze konden telen zonder te veel bacteriële contaminatie. Daarna hebben ze goedkeuring gekregen. Daarbij heeft de commissie gezegd dat mangaangehalte in de toekomst omlaag moet worden gebracht. Dat is opvallend, want het gehalte was net zo hoog als bij onze eerste aanvraag.”

Het Israëlische bedrijf gaat de heel kleine bolletjes op de markt zetten als een soort groene kaviaar. “Daar ga je natuurlijk het wereldvoedselprobleem niet mee redden, maar ik ben heel blij dat het hen gelukt is. Misschien kunnen mensen dan vast al een beetje wennen aan waterlinzen.”

Rubisco Foods heeft goedkeuring voor eiwitconcentraat

Rubisco Foods uit Nederland heeft goedkeuring gekregen voor het gebruik van Rubisco eiwitconcentraat uit waterlinzen. Ingrid en haar team hebben voor een bepaald onderdeel ook geholpen met dat dossier. “Rubisco Foods richt zich specifiek op eiwitconcentraat dat ze extraheerden uit diezelfde soorten waar wij mee werken. Ik ben echt heel blij dat zij goedkeuring hebben gekregen. Het eiwitconcentraat mag in vier producten, zoals een sportsbar, worden gebruikt in een lage concentratie, ook weer vanwege de hoeveelheid mangaan en andere mineralen. Hopelijk kan het dossier in de toekomst worden uitgebreid.”

Daartoe ziet ze zeker mogelijkheden. “Het nadeel van dit eiwitconcentraat is dat het donkergroen is en vrij bitter smaakt. Bij de WUR is ook een methode ontwikkeld voor waterlinzen waarmee je mooi wit eiwit kunt isoleren dat goede functionaliteiten heeft. Met deze methode verlies je wel weer meer van het startmateriaal.”

Hele keten meenemen

Wanneer de Efsa-goedkeuring komt, kan op commerciële schaal worden gestart met de teelt. “Waterlinzen zijn relatief makkelijker te telen. Ik word regelmatig benaderd door mensen met leegstaande kassen die belangstelling hebben voor de teelt.” Het is belangrijk om hele keten mee te nemen, benadrukt Van der Meer. “Wij hebben zelf testen gedaan met het verpakken en bewaren van de verse waterlinzen, zoals gesneden sla. Ook hebben we in samenwerking met bedrijven testen uitgevoerd om waterlinzen aan cake en kaas toe te voegen. Een bekende groenteverwerker heeft testen uitgevoerd met het gebruik van waterlinzen in producten voor de retail. Zowel de verwerkers als de retailers zijn geïnteresseerd, maar willen eerst afwachten tot er een consumentenvraag komt. Het is echt een kip-en-ei-verhaal.”

Zowel de verwerkers als de retailers zijn geïnteresseerd, maar willen eerst afwachten tot er een consumentenvraag komt

Ravioli met waterlinzen
Ravioli met waterlinzen.

Daarom wil Van der Meer zich eerst richten op de high-end restaurants. “Chef-koks zien heel veel mogelijkheden. Je kunt sommige waterlinzensoorten als een soort kaviaar gebruiken ter garnering, maar andere ook bereiden als groente, of gebruiken voor een vlees- of visvervanger. We hopen dat consumenten hierdoor aan het eten van eendenkroos wennen, zodat we stappen gaat maken richting de retail.”

Ze ziet veel potentie in waterlinzen. “Ik verwacht dat waterlinzen door consumenten gemakkelijker geaccepteerd zullen worden dan zeewier en insecten omdat het erg vergelijkbaar is met andere groentes die we al eten. En waterlinzen werden van oudsher al in Nederland gegeten. Honderden jaren geleden werd in een oudhollands kruidenboek al vermeld dat waterlinzen heel gezond zijn en spijsverteringsproblemen tegengaan.”

Klik op de infographic voor een grotere variant:

Snel delen

Afbeelding
Wendy Noordzij

Freelance redacteur

Misset Uitgeverij B.V. Auteursrecht voorbehouden

Algemene voorwaarden Privacy Cookies

Beheer
WP Admin